Нима ўқиймиз?
Ҳуқуқшунос Дилфуза Куролова тавсия қилади
Gazeta ва Yandex Books биргаликда жамоат арбоблари, адибларнинг китоб жавонига назар ташлайди. Лойиҳанинг Халқаро хотин-қизлар кунига бағишланган сонининг меҳмони — инсон ҳуқуқлари бўйича юрист Дилфуза Куролова. У аёлларга доир масалаларни яхшироқ англашга ёрдам берадиган китобларни тавсия қилиш билан бирга, нега 8 март шунчаки «гуллар куни» эмаслиги, адабиётнинг хотин-қизлар ҳуқуқлари таъминланишидаги роли ҳақидаги мулоҳазалари билан ўртоқлашади.
Gazeta ва Yandex Books биргаликда жамоат арбоблари, адибларнинг китоб жавонига назар ташлайди. Лойиҳанинг Халқаро хотин-қизлар кунига бағишланган сонининг меҳмони — инсон ҳуқуқлари бўйича юрист Дилфуза Куролова. У аёлларга доир масалаларни яхшироқ англашга ёрдам берадиган китобларни тавсия қилиш билан бирга, нега 8 март шунчаки «гуллар куни» эмаслиги, адабиётнинг хотин-қизлар ҳуқуқлари таъминланишидаги роли ҳақидаги мулоҳазалари билан ўртоқлашади.
«Нима ўқиймиз?» лойиҳаси китобхонлик маданиятини янада оммавийлаштириш мақсадида бошланган. Биз бу лойиҳада китоб жавонлари олдида олимлар, ёзувчилар, шоирлар, таржимонлар, журналистлар ва жамоат фаоллари билан уларнинг назарида ўқиш шарт бўлган китоблар ва умуман адабиёт ҳақида суҳбатлашамиз.
Мутолаа учун фурсат бўлса бас
Мутолаа — илҳом ва янги билимлар манбаи, ҳузур-ҳаловат демакдир. Китоб ўқиш кенгроқ фикрлаш ва тасаввур қилишга ёрдам беради. Сўз бойлигини оширади, тил ва ёзма нутқни чархлаб, сайқаллайди. Албатта, ҳаммаси жанрга боғлиқ бўлса-да, китобхон жараёнда ўзи учун турфа ҳисларни кашф қилади. Менга хилма-хил китоблар, айниқса, замонавий наср (проза), ҳаётий воқеаларга асосланган адабиётлар, баъзида ҳатто шеърларни ўқиш ҳам ёқади.
Очиғи, иш юзасидан кўплаб ҳисобот ва таҳлилий ҳужжатларни ўқишимга тўғри келгани боис ҳозир китоблар мутолааси билан одатдагидан камроқ шуғулланаман. Лекин фурсат бўлиши билан — ҳеч бўлмаганда парвоз вақтларида, дам олиш кунларида ва уйқудан олдин ўқиш билан машғул бўламан. Вақт топилса, китобни бир нафасда тугатишим, баъзан эса ойлаб ҳам ўқиб, битиролмаслигим мумкин.
Очиғи, иш юзасидан кўплаб ҳисобот ва таҳлилий ҳужжатларни ўқишимга тўғри келгани боис ҳозир китоблар мутолааси билан одатдагидан камроқ шуғулланаман. Лекин фурсат бўлиши билан — ҳеч бўлмаганда парвоз вақтларида, дам олиш кунларида ва уйқудан олдин ўқиш билан машғул бўламан. Вақт топилса, китобни бир нафасда тугатишим, баъзан эса ойлаб ҳам ўқиб, битиролмаслигим мумкин.
Фото: Дилфуза Куролованинг шахсий архивидан
Электрон китоблар мудом кўз ўнгимда бўлсин, дея Kindle (электрон китобларни ўқиш учун мўлжалланган қурилма — таҳр.) сотиб олгандим. Бироқ бу унчалик иш бермади. Cабаби гаджетлар шундоқ ҳам кўп, телефондан эса ўқий олмайман.
Шунинг учун, оз-моз ноэкологик бўлса-да, асосан босма адабиётларни маъқул кўраман. Одатда қайта ишланган қоғоз асосида нашр қилинган китобларни сотиб олишга ҳаракат қиламан ёки турли-туман асарларни дўст ва ҳамкасбларим билан ўзаро алмашаман.
Шунинг учун, оз-моз ноэкологик бўлса-да, асосан босма адабиётларни маъқул кўраман. Одатда қайта ишланган қоғоз асосида нашр қилинган китобларни сотиб олишга ҳаракат қиламан ёки турли-туман асарларни дўст ва ҳамкасбларим билан ўзаро алмашаман.
Из қолдирган китоблар
Болалигимдан китобларга ташна эдим. Ўзимга ёқадиган жанрни топиш учун турли адабиётларни ўқиб кўрганман. Қадимги юнон фалсафаси, мифология ва фантастика жанридаги китоблар жону дилим бўлган.
Пауло Коэльонинг «Алкимёгар» («The Alchemist»)и ҳиссиётларни шунчалик жунбушга келтирганидан, фалсафани ёқтиришимни англаб етганман. Йиллар ўтиб, қайта ўқиганимда эса моҳиятан тамоман бошқача туйилган.
Филип Пулманнинг «Зулмат ибтидолари» («His Dark Маterials») трилогиясини, аксари миллениаллар сингари Жоан Роулингнинг Гарри Поттер ҳақидаги романларини севиб ўқиганман — китобнинг янги қисми чиқишини интизорлик билан кутардим.
Пауло Коэльонинг «Алкимёгар» («The Alchemist»)и ҳиссиётларни шунчалик жунбушга келтирганидан, фалсафани ёқтиришимни англаб етганман. Йиллар ўтиб, қайта ўқиганимда эса моҳиятан тамоман бошқача туйилган.
Филип Пулманнинг «Зулмат ибтидолари» («His Dark Маterials») трилогиясини, аксари миллениаллар сингари Жоан Роулингнинг Гарри Поттер ҳақидаги романларини севиб ўқиганман — китобнинг янги қисми чиқишини интизорлик билан кутардим.
Ўсмирлик даврида бу каби фантастик асарлар билан танишиш фикрлаш ва тасаввур қилишни жадаллаштириб, турли сценарийларни хаёлан лойиҳалаштириб кўришга ундайди.
Талабалигимда профессионал ва ҳуқуқшуносликка оид адабиётларга қизиқиш уйғонган. Никколо Макиавеллининг «Ҳукмдор» («Тhe Prince») асаридан давлат тузилишига оид маълумотларни ўзлаштирганман.
Фёдор Плеваконинг «Суд нутқлари» («Судебные речи»)ни ўқиганда эса биздаги суд жараёнларини хаёлан тасаввур қилиб кўрганман. Лекин вақт реаллик бошқачароқ эканини кўрсатди. Артур Конан Дойлнинг машҳур изқувар — Шерлок Ҳолмс ҳақидаги асари эса ҳар бир ҳуқуқшунос талаба қайта ўқиши керак деб ҳисоблайдиган китобларимдан.
Шахс сифатида шаклланишимга айнан бир китоб кучли таъсир қилган, дея олмаслигим мумкин. Лекин Орҳан Памукнинг мамлакатдаги ижтимоий муносабатлар ва босим ўзига хос равишда тасвирланган «Маъсумият музейи» («Маsumiyet muzesi») асарини из қолдирган асарлар сирасига қўшган бўлардим.
Ушбу китобда анъанавийлик ва космополитлик (инсоният манфаатларини алоҳида бир миллат ёки давлатникидан устун қўядиган, жаҳон фуқаролигига асосланган дунёқараш — таҳр.), замонавийлик ҳамда диний қадриятлар қоришуви мавжуд. Мен «Маъсумият музейи»гача замонавийлик ва анъаналар орасидаги ўзгаришларни шундай аниқ ва равон тасвирлаган муаллифни учратмагандим.
Шахс сифатида шаклланишимга айнан бир китоб кучли таъсир қилган, дея олмаслигим мумкин. Лекин Орҳан Памукнинг мамлакатдаги ижтимоий муносабатлар ва босим ўзига хос равишда тасвирланган «Маъсумият музейи» («Маsumiyet muzesi») асарини из қолдирган асарлар сирасига қўшган бўлардим.
Ушбу китобда анъанавийлик ва космополитлик (инсоният манфаатларини алоҳида бир миллат ёки давлатникидан устун қўядиган, жаҳон фуқаролигига асосланган дунёқараш — таҳр.), замонавийлик ҳамда диний қадриятлар қоришуви мавжуд. Мен «Маъсумият музейи»гача замонавийлик ва анъаналар орасидаги ўзгаришларни шундай аниқ ва равон тасвирлаган муаллифни учратмагандим.
Фото: Дилфуза Куролованинг шахсий архивидан
Мутахассис сифатида эса ривожланишим ва ислом ҳақидаги тушунчаларимни ўзгартирган китоблар — Амартя Сеннинг «Тараққиёт эркинлик сифатида» («Development as Freedom») ва Муҳаммад Аюбнинг «Сиёсий Исломнинг турли жиҳатлари» («Many Faces of Political Islam»)ни айтишим мумкин. Ушбу китобларни мутолаа қилганимда, кун келиб уларда тасвирланган ҳолатлар билан шахсан тўқнашишим мумкинлигини тасаввур ҳам қилмаганман.
Айни пайтда Пекинда яшайман. Барқарор ривожланиш ва инфратузилма лойиҳалари билан шуғулланаман. Лойиҳаларнинг турли ҳамжамиятлар ва шароитларда қандай ишлашини англаш — ишимнинг муҳим бир қисми. Шу билан бирга, Ўзбекистонда ҳуқуқ ҳимоячиси сифатида ҳам фаолият юритаман ва табиийки, сиёсий ҳамда ижтимоий жараёнлар билан чамбарчас боғлиқ бўлган эътиқод эркинлиги масалалари билан рўпара келаман.
Айни пайтда Пекинда яшайман. Барқарор ривожланиш ва инфратузилма лойиҳалари билан шуғулланаман. Лойиҳаларнинг турли ҳамжамиятлар ва шароитларда қандай ишлашини англаш — ишимнинг муҳим бир қисми. Шу билан бирга, Ўзбекистонда ҳуқуқ ҳимоячиси сифатида ҳам фаолият юритаман ва табиийки, сиёсий ҳамда ижтимоий жараёнлар билан чамбарчас боғлиқ бўлган эътиқод эркинлиги масалалари билан рўпара келаман.
Китоблар энг яхши эсдалик
Фарзанд — ота-онанинг кўзгудаги акси. Болалар кўп масалада оила аъзоларидан ўрнак олади. Кичкиналигимда ота-онам ҳечам китоб олиб беришдан бош тортмаган. Уларнинг катта кутубхонаси, адабий-классик тўпламлари бўлган.
Ҳозир мен ҳам худди улар каби қизимга китоблар олиб, китобхонликка бўлган қизиқишини сўндирмасликка ҳаракат қиламан. Унинг болалигиданоқ ўз китобларини қўядиган жавони бор. Тошкентдалигимизда оилавий мутолаа учун алоҳида соатлар белгилардик. У китобга аллақачон меҳр қўйиб, мустақил мутолаа қилишни одат қилган.
Шунингдек, ўзимнинг ҳам болаликда орзу қилганимдек — бутун бошли деворни қамрайдиган шахсий кутубхонам бор. Яна қаерда бўлмайин, ўз-ўзидан китоб токчам ёки жавоним пайдо бўлади. Айни пайт Пекинда ҳам мўъжазгина токчам бор — ундаги китобларнинг бир қисмини, албатта, Тошкентдаги кутубхонамга олиб кетаман.
Ҳозир мен ҳам худди улар каби қизимга китоблар олиб, китобхонликка бўлган қизиқишини сўндирмасликка ҳаракат қиламан. Унинг болалигиданоқ ўз китобларини қўядиган жавони бор. Тошкентдалигимизда оилавий мутолаа учун алоҳида соатлар белгилардик. У китобга аллақачон меҳр қўйиб, мустақил мутолаа қилишни одат қилган.
Шунингдек, ўзимнинг ҳам болаликда орзу қилганимдек — бутун бошли деворни қамрайдиган шахсий кутубхонам бор. Яна қаерда бўлмайин, ўз-ўзидан китоб токчам ёки жавоним пайдо бўлади. Айни пайт Пекинда ҳам мўъжазгина токчам бор — ундаги китобларнинг бир қисмини, албатта, Тошкентдаги кутубхонамга олиб кетаман.
Китоб олаётганда доим ўзимга — бу асар кутубхонамда анча вақт бўлишини хоҳлайманми, деб савол бераман. Жавобим ҳа бўлса, сотиб оламан.
Турли мамлакатларнинг маҳаллий муаллифлари томонидан ёзилиб, инглизча ёки мен биладиган бошқа бир тилга таржима қилинган адабиётларини харид қилиш одатим бор.
Коллекциямда ҳар-хил давлатлардан келтирилган ўзгача китоблар анча-мунча кўпайиб қолган. Уларнинг муаллифлари дунёга машҳур бўлмаслиги мумкин, лекин муайян бир маҳаллий ҳудуд ўзига хос равишда тасвирланган бундайин китоблар мен бўлган жойларни янада жозибадор қилади.
Коллекциямда ҳар-хил давлатлардан келтирилган ўзгача китоблар анча-мунча кўпайиб қолган. Уларнинг муаллифлари дунёга машҳур бўлмаслиги мумкин, лекин муайян бир маҳаллий ҳудуд ўзига хос равишда тасвирланган бундайин китоблар мен бўлган жойларни янада жозибадор қилади.
«Аёллар ва ҳокимият: манифест»
Мэри Бирд
«Аёллар ва ҳокимият: манифест» («Women & Power: A Manifesto») китобини 2019 йили Лондонда — Буюк Британия парламенти дўконида кўриб қолганман. Ўшанда Ўзбекистонда ҳам парламент сайловлари бўлаётганди ва мен ушбу китобни сиёсатдаги аёлларни қўллаб-қувватлаш рамзи сифатида эсдалик учун харид қилганман.
Мэри Бирднинг 2017 йилда нашрдан чиққан мазкур китоби қисқа, бироқ мазмунан ўта кучли. Унда аёллар овози ва ҳокимиятга нисбатан муносабат асрлар давомида — қадимги дунёдан замонавий жамиятгача қандай шакллангани ҳақида ҳикоя қилинади
Мэри Бирднинг 2017 йилда нашрдан чиққан мазкур китоби қисқа, бироқ мазмунан ўта кучли. Унда аёллар овози ва ҳокимиятга нисбатан муносабат асрлар давомида — қадимги дунёдан замонавий жамиятгача қандай шакллангани ҳақида ҳикоя қилинади
Муаллиф муаммо «ҳокимиятдаги аёллар»да эмас, балки жамиятнинг ҳокимиятни қабул қилиши ва тушунишдаги стереотип-у чекловлари билан боғлиқлигини кўрсатиб беради.
Китоб ўқувчига етакчилик, оммавийлик ва тенглик масалаларига бошқа назар билан қарашни ўргатади.Танқидий фикрлашни ривожлантириб, сиёсат ва бизнесдаги гендер стереотипларга эътибор қаратишга чорлайди.
Китоб ўқувчига етакчилик, оммавийлик ва тенглик масалаларига бошқа назар билан қарашни ўргатади.Танқидий фикрлашни ривожлантириб, сиёсат ва бизнесдаги гендер стереотипларга эътибор қаратишга чорлайди.
8 март — шунчаки «гуллар куни» эмас
Халқаро хотин-қизлар куни аёлларнинг тенг ҳуқуқ ва муносиб меҳнат шароитлари учун олиб борган кураши асосида, Клара Сеткиннинг 1910 йили, Копенгагендаги социалистик аёллар конференциясида илгари сурган ташаббуси билан пайдо бўлган.
8 март — шунчаки «гуллар куни» эмас, балки аёлларнинг овоз бериш ҳуқуқи, тенг иш ҳақи ва хавфсиз иш шароитларига эга бўлиши, шунингдек, зўравонликка қарши курашувини эслатадиган сана. Бирдамлик рамзи бўлган бу кун ҳозир одатий туйилган ҳуқуқларнинг атиги 100 йил олдин — норозилик ва қурбонликлар эвазига қўлга киритилганини хотирлатади.
ХIХ аср охири ва ХХ аср бошларида суфражистлар, аёлларнинг сайлов ҳуқуқига эга бўлиши учун кураш ҳаракатларини бошлаган. 1848 йилда АҚШнинг Сенека-Фоллс шаҳридаги илк расмий йиғилишда тенг ҳуқуқ талаб қилинган. Буюк Британияда эса Эммелин Панкхёрст бошчилигидаги «Аёлларнинг ижтимоий ва сиёсий бирлашмаси» («Women's social and political union») хотин-қизларнинг ҳуқуқлари учун фаол курашган.
Аёллар намойиш ва маршларга чиққан, очлик эълон қилган. Уларни ҳибсга олишган, мажбурлаб овқатлантиришган ва матбуотда сазойи ҳам қилишган. Шунга қарамай, айнан ўша фаоллардаги қатъият туфайли секин-асталик билан сайлов ҳуқуқи қўлга киритилган.
Хотин-қизларнинг ҳуқуқлари таъминланиши учун олиб борилган ҳаракатларда адабиётнинг ҳам ўзига яраша ўрни бўлган. Кўплаб аёл ёзувчилар ўз асарларида, расмий кураш бошланишидан олдинроқ, хотин-қизлар тенглиги масаласини кўтарган.
Аёллар намойиш ва маршларга чиққан, очлик эълон қилган. Уларни ҳибсга олишган, мажбурлаб овқатлантиришган ва матбуотда сазойи ҳам қилишган. Шунга қарамай, айнан ўша фаоллардаги қатъият туфайли секин-асталик билан сайлов ҳуқуқи қўлга киритилган.
Хотин-қизларнинг ҳуқуқлари таъминланиши учун олиб борилган ҳаракатларда адабиётнинг ҳам ўзига яраша ўрни бўлган. Кўплаб аёл ёзувчилар ўз асарларида, расмий кураш бошланишидан олдинроқ, хотин-қизлар тенглиги масаласини кўтарган.
Масалан, XVIII асрда яшаб, ижод қилган Мери Уолстонкрафт «Аёл ҳуқуқларини ҳимоя қилиш» («A Vindication of the Rights of Woman») китобида хотин-қизларнинг таълим ва фуқаролик ҳуқуқларига муносиблигини илк бор тизимли равишда қаламга олган.
ХIХ асрда жамият аёл муаллифларни жиддий қабул қилмагани сабабли кўплаб ёзувчилар, хусусан, Амандина Аврора — Жорж Санд сингари эркакча тахаллус билан ижод қилган. ХХ асрда эса Виржиния Вулф ўзининг «Шахсий хона» («A Room of One’s Own») асарида аёлларга ижод ва эркинлик учун иқтисодий мустақиллик ҳамда алоҳида макон зарурлигини таъкидлаган.
Натижада аёлнинг жамиятдаги ўрнига нисбатан янгича — фақат рафиқа ва она эмас, балки шахс ҳамда фуқаро сифатида қараш шаклланган. Ушбу тарихий тажриба соғлом жамият қуриш, маълум қарашларни шакллантириш ва ўзгартиришда китоблар қанчалик аҳамиятга эга экани ҳақида хулоса беради.
ХIХ асрда жамият аёл муаллифларни жиддий қабул қилмагани сабабли кўплаб ёзувчилар, хусусан, Амандина Аврора — Жорж Санд сингари эркакча тахаллус билан ижод қилган. ХХ асрда эса Виржиния Вулф ўзининг «Шахсий хона» («A Room of One’s Own») асарида аёлларга ижод ва эркинлик учун иқтисодий мустақиллик ҳамда алоҳида макон зарурлигини таъкидлаган.
Натижада аёлнинг жамиятдаги ўрнига нисбатан янгича — фақат рафиқа ва она эмас, балки шахс ҳамда фуқаро сифатида қараш шаклланган. Ушбу тарихий тажриба соғлом жамият қуриш, маълум қарашларни шакллантириш ва ўзгартиришда китоблар қанчалик аҳамиятга эга экани ҳақида хулоса беради.
«Нарративлар. Аёлларга карьерада тўсқинлик қилувчи ҳикоялар»
Мэтт Йоҳанссон
Мэтт Йоҳанссоннинг «Нарративлар. Аёлларга карьерада тўсқинлик қилувчи ҳикоялар» («Narratives. The stories that hold women back at work») китоби 2020 йилда нашр қилинган. Бу китоб storytelling’дан таъсир ўтказиш воситаси сифатида фойдаланишга доир амалий қўлланмадир.
Мазкур асар ҳикояларнинг хулоса ва қарорларга рақамлардан кўра кучлироқ таъсир кўрсатишини ўзида акс эттиради. Китоб раҳбарлар, консалтинг мутахассислари ва қолаверса, фақат далиллар билан эмас, балки мазмун орқали таъсир ўтказишни истовчи ҳамма-ҳамма учун айни муддао.
Мазкур асар ҳикояларнинг хулоса ва қарорларга рақамлардан кўра кучлироқ таъсир кўрсатишини ўзида акс эттиради. Китоб раҳбарлар, консалтинг мутахассислари ва қолаверса, фақат далиллар билан эмас, балки мазмун орқали таъсир ўтказишни истовчи ҳамма-ҳамма учун айни муддао.
2025 йилнинг кузида Мэтт Йоҳанссон билан ишхонам (ОИИБ — Осиё инфратузилмавий инвестициялар банки)даги «аёллар китоб клуби» доирасида учрашганман. Асардаги мифлар ҳақида суҳбатлашгач, муаллифнинг дастхати туширилган китобни олишга ҳам муваффақ бўлганман.
Аёллар ҳақидаги китоблар
Аёллар ҳуқуқлари ҳақидаги китоблар реалликда нималар содир бўлаётганини англашга ёрдам беради. Қандай жанрда эканидан қатъи назар, воқеа ва жараёнларга турли ракурсдан назар ташлашга чақиради. Жасорат ва қатъиятли бўлишга ундайди. Инсонга у ўз муаммолари билан ёлғиз эмаслигини тушунишига имкон ва таскин беради.
Хотин-қизларнинг барчаси аёллар ҳуқуқларига доир китобларни ўқиши ёки конституцияни ёддан билиши шарт эмас, назаримда. Cабаби ҳар кимнинг ёқтирадиган жанри ва ўз йўли бор. Масалан, кимнидир Мэй Маскнинг китоби илҳомлантирса, бошқа бировга Малала Юсафзайнинг ҳикояси қизиқ бўлиши мумкин. Биз эса айнан ўша китоблар орқали ҳуқуқ ва эркинликларнинг аҳамияти ҳақида гапиришимиз лозим.
Хотин-қизларнинг барчаси аёллар ҳуқуқларига доир китобларни ўқиши ёки конституцияни ёддан билиши шарт эмас, назаримда. Cабаби ҳар кимнинг ёқтирадиган жанри ва ўз йўли бор. Масалан, кимнидир Мэй Маскнинг китоби илҳомлантирса, бошқа бировга Малала Юсафзайнинг ҳикояси қизиқ бўлиши мумкин. Биз эса айнан ўша китоблар орқали ҳуқуқ ва эркинликларнинг аҳамияти ҳақида гапиришимиз лозим.
Фото: Дилфуза Куролованинг шахсий архивидан
Аёлларга доир масалаларни чуқурроқ англашга ёрдам берадиган китоблар ҳақида гап кетганда, Керолайн Криадо Переснинг «Кўринмас аёллар» («Invisible women») асарига тўхталишни хоҳлардим.
Ушбу китоб дунё — тиббиётдан тортиб, шаҳарсозлик ва технологияларгача асосан эркакларга мослаштирилиб лойиҳалаштирилишига эътибор қаратади.
Асар маълумотлардаги гендер тафовут, яъни аёллар ҳақидаги маълумотларнинг йиғилмаслиги ёки инкор қилинишининг кундалик ҳаёт, аёлларнинг хавфсизлиги ва соғлиғига қандай таъсир қилишини очиб беради.
Шу билан бирга, одатий нарсаларга муносабатни ўзгартиради ва танқидий фикрлашни ривожлантиради (китобнинг ўзбек тилига қилинган таржимасининг илк саҳифаларида Дилфуза Куролова ёзган тақриз билан танишиш мумкин — таҳр.).
Муаллиф Аманда Браун ўзининг аёллар қамоқхонасидаги иш тажрибаси билан бўлишган «The Prison Doctor» ҳам танишиб чиқишга арзийдиган асарлардан. Нафақат тиббий вазиятлар, балки ички кечинмалар ҳам тасвирланган ушбу китобдан ҳар куни оғриқ, агрессия билан дуч келиш, ва шунга қарамай, қандай қилиб профессионализм ҳамда эмпатияни сақлаб қолиш мумкинлигини ўрганиш мумкин.
Китоб маҳбуслар ҳақидаги мавжуд стереотипларни парчалаб, жиноятлар ортида кўпинча руҳий травма ва ижтимоий муаммолар туриши мумкинлигини эслатади.
Шу билан бирга, одатий нарсаларга муносабатни ўзгартиради ва танқидий фикрлашни ривожлантиради (китобнинг ўзбек тилига қилинган таржимасининг илк саҳифаларида Дилфуза Куролова ёзган тақриз билан танишиш мумкин — таҳр.).
Муаллиф Аманда Браун ўзининг аёллар қамоқхонасидаги иш тажрибаси билан бўлишган «The Prison Doctor» ҳам танишиб чиқишга арзийдиган асарлардан. Нафақат тиббий вазиятлар, балки ички кечинмалар ҳам тасвирланган ушбу китобдан ҳар куни оғриқ, агрессия билан дуч келиш, ва шунга қарамай, қандай қилиб профессионализм ҳамда эмпатияни сақлаб қолиш мумкинлигини ўрганиш мумкин.
Китоб маҳбуслар ҳақидаги мавжуд стереотипларни парчалаб, жиноятлар ортида кўпинча руҳий травма ва ижтимоий муаммолар туриши мумкинлигини эслатади.
«Исёнчи қизлар учун тунги эртаклар»
Елена Фавилли ва Франческа Кавалло
«Исёнчи қизлар учун тунги эртаклар» («Good Night Stories for Rebel Girls»)ни орзу қилиш ва жасорат ҳақидаги асар дейиш мумкин. У дунёнинг таниқли аёллари — олим, спортчи, рассом ва фаоллар ҳақидаги қисқа ҳикояларидан иборат жамланмадир.
Барча ҳикоялар машҳур аёлларнинг биографияси асосида, тунги эртак оҳангида баён қилинган. Чегаралар фақат жамият тасаввуридагина мавжудлигини ёдга соладиган ушбу китоб катта-ю-кичик, қиз-у ўғил учун ҳам аҳамиятли.
Ушбу краудфандинг (беғараз молиялаштириш — муайян лойиҳани қўллаб-қувватлашни хоҳловчилардан одатда интернет орқали маблағ тўплаш — таҳр.) асосида ёзилиб, нашр этилган китобдаги ҳикоя ва иллюстрацияларнинг бари аёлларнинг ижод маҳсулидир.
Китоб ҳақида интернет орқали хабар топганман. Бизга дарров етиб келиши даргумонлиги туфайли АҚШдаги сотиб олиш навбатига ёзилганман. Натижада, илк ададдаги нашрни қўлга киритиб, қизим билан бирга мутолаа қилганмиз. Кейинчалик китобнинг иккинчи қисми ҳам чоп этилиб, турли тилларга таржима қилинган.
Барча ҳикоялар машҳур аёлларнинг биографияси асосида, тунги эртак оҳангида баён қилинган. Чегаралар фақат жамият тасаввуридагина мавжудлигини ёдга соладиган ушбу китоб катта-ю-кичик, қиз-у ўғил учун ҳам аҳамиятли.
Ушбу краудфандинг (беғараз молиялаштириш — муайян лойиҳани қўллаб-қувватлашни хоҳловчилардан одатда интернет орқали маблағ тўплаш — таҳр.) асосида ёзилиб, нашр этилган китобдаги ҳикоя ва иллюстрацияларнинг бари аёлларнинг ижод маҳсулидир.
Китоб ҳақида интернет орқали хабар топганман. Бизга дарров етиб келиши даргумонлиги туфайли АҚШдаги сотиб олиш навбатига ёзилганман. Натижада, илк ададдаги нашрни қўлга киритиб, қизим билан бирга мутолаа қилганмиз. Кейинчалик китобнинг иккинчи қисми ҳам чоп этилиб, турли тилларга таржима қилинган.
Мутолаани турли китоб клублари, мунтазам учрашувлар ва эҳтимол китоб ярмаркалари ёки фестиваллар орқали оммалаштириш керак. Масалан, қизимнинг мактабида «китоб ҳафталиги» ташкил қилинади. Унда ўқувчилар белгиланган миқдордаги китобларни ўқиб, уларни махсус дафтарларига қайд этиши керак. Шунингдек, китоб қаҳрамонлари образида кийиниб, ўз ҳикояларини ҳам ёзишади. Бу каби усуллар болаликдан китобга меҳр ва қизиқиш уйғотади.
Менинг ишхонамда эса таъкидлаганимдек «аёллар китоб клуби» бор. Унда ҳар ой учун асар танлаб, кейин уни онлайн ва офлайн тарзда муҳокама қиламиз.
Баъзан муаллифлар ҳам ўз китоблари билан иштирок этади.
Баъзан муаллифлар ҳам ўз китоблари билан иштирок этади.
Китоб ўқишни янада оммалаштириш мақсадида 8 мартда — инклюзия ва аёллар масалалари бўйича кутубхона ҳамда тадқиқотларга доир кичик бир лойиҳа бошламоқчимиз.
Умуман олганда, китобхонликни тарғиб қилиш учун турли ташаббусларни амалга ошириш лозим, деб ўйлайман. Чунки жамиятлар, аҳоли ва аудитория ҳар хил. Ҳар бир ташаббусга доим талаб топилиши мумкин.
Мен мутолаанинг яна урфга киришига, китобларнинг эса суҳбатнинг муҳим атрибутига айланишига умид қиламан.
Умуман олганда, китобхонликни тарғиб қилиш учун турли ташаббусларни амалга ошириш лозим, деб ўйлайман. Чунки жамиятлар, аҳоли ва аудитория ҳар хил. Ҳар бир ташаббусга доим талаб топилиши мумкин.
Мен мутолаанинг яна урфга киришига, китобларнинг эса суҳбатнинг муҳим атрибутига айланишига умид қиламан.
Матн ва график материалларга бўлган барча ҳуқуқлар Gazeta’га тегишли.
Gazeta’да эълон қилинган материаллардан фойдаланиш шартлари билан
ҳавола орқали танишиш мумкин.
Қизиқарли нарсаларни биласизми? У ҳақида бошқаларга айтиб бермоқчимисиз? Ўз ҳикоянгизни sp@gazeta.uz электрон манзилига юборинг.
