Nima o‘qiymiz?
Huquqshunos Dilfuza Kuralova tavsiya qiladi
Gazeta va Yandex Books birgalikda jamoat arboblari, adiblarning kitob javoniga nazar tashlaydi. Loyihaning Xalqaro xotin-qizlar kuniga bag‘ishlangan sonining mehmoni — inson huquqlari bo‘yicha yurist Dilfuza Kuralova. U ayollarga doir masalalarni yaxshiroq anglashga yordam beradigan kitoblarni tavsiya qilish bilan birga, nega 8-mart shunchaki “gullar kuni” emasligi, adabiyotning xotin-qizlar huquqlari ta’minlanishidagi roli haqidagi mulohazalari bilan o‘rtoqlashadi.
Gazeta va Yandex Books birgalikda jamoat arboblari, adiblarning kitob javoniga nazar tashlaydi. Loyihaning Xalqaro xotin-qizlar kuniga bag‘ishlangan sonining mehmoni — inson huquqlari bo‘yicha yurist Dilfuza Kuralova. U ayollarga doir masalalarni yaxshiroq anglashga yordam beradigan kitoblarni tavsiya qilish bilan birga, nega 8-mart shunchaki “gullar kuni” emasligi, adabiyotning xotin-qizlar huquqlari ta’minlanishidagi roli haqidagi mulohazalari bilan o‘rtoqlashadi.
“Nima oʻqiymiz?” loyihasi kitobxonlik madaniyatini yanada ommaviylashtirish maqsadida boshlangan. Biz bu loyihada kitob javonlari oldida olimlar, yozuvchilar, shoirlar, tarjimonlar, jurnalistlar va jamoat faollari bilan ularning nazarida oʻqish shart boʻlgan kitoblar va umuman adabiyot haqida suhbatlashamiz.
Mutolaa uchun fursat bo‘lsa bas
Mutolaa — ilhom va yangi bilimlar manbai, huzur-halovat demakdir. Kitob o‘qish kengroq fikrlash va tasavvur qilishga yordam beradi. So‘z boyligini oshiradi, til va yozma nutqni charxlab, sayqallaydi. Albatta, hammasi janrga bog‘liq bo‘lsa-da, kitobxon jarayonda o‘zi uchun turfa hislarni kashf qiladi. Menga xilma-xil kitoblar, ayniqsa, zamonaviy nasr (proza), hayotiy voqealarga asoslangan adabiyotlar, ba’zida hatto she’rlarni o‘qish ham yoqadi.
Ochig‘i, ish yuzasidan ko‘plab hisobot va tahliliy hujjatlarni o‘qishimga to‘g‘ri kelgani bois hozir kitoblar mutolaasi bilan odatdagidan kamroq shug‘ullanaman. Lekin fursat bo‘lishi bilan — hech bo‘lmaganda parvoz vaqtlarida, dam olish kunlarida va uyqudan oldin o‘qish bilan mashg‘ul bo‘laman. Vaqt topilsa, kitobni bir nafasda tugatishim, ba’zan esa oylab ham o‘qib, bitirolmasligim mumkin.
Ochig‘i, ish yuzasidan ko‘plab hisobot va tahliliy hujjatlarni o‘qishimga to‘g‘ri kelgani bois hozir kitoblar mutolaasi bilan odatdagidan kamroq shug‘ullanaman. Lekin fursat bo‘lishi bilan — hech bo‘lmaganda parvoz vaqtlarida, dam olish kunlarida va uyqudan oldin o‘qish bilan mashg‘ul bo‘laman. Vaqt topilsa, kitobni bir nafasda tugatishim, ba’zan esa oylab ham o‘qib, bitirolmasligim mumkin.
Foto: Dilfuza Kuralovaning shaxsiy arxividan
Elektron kitoblar mudom ko‘z o‘ngimda bo‘lsin, deya Kindle (elektron kitoblarni o‘qish uchun mo‘ljallangan qurilma — tahr.) sotib olgandim. Biroq bu unchalik ish bermadi. sababi gadjetlar shundoq ham ko‘p, telefondan esa o‘qiy olmayman.
Shuning uchun, oz-moz noekologik bo‘lsa-da, asosan bosma adabiyotlarni ma’qul ko‘raman. Odatda qayta ishlangan qog‘oz asosida nashr qilingan kitoblarni sotib olishga harakat qilaman yoki turli-tuman asarlarni do‘st va hamkasblarim bilan o‘zaro almashaman.
Shuning uchun, oz-moz noekologik bo‘lsa-da, asosan bosma adabiyotlarni ma’qul ko‘raman. Odatda qayta ishlangan qog‘oz asosida nashr qilingan kitoblarni sotib olishga harakat qilaman yoki turli-tuman asarlarni do‘st va hamkasblarim bilan o‘zaro almashaman.
Iz qoldirgan kitoblar
Bolaligimdan kitoblarga tashna edim. O‘zimga yoqadigan janrni topish uchun turli adabiyotlarni o‘qib ko‘rganman. Qadimgi yunon falsafasi, mifologiya va fantastika janridagi kitoblar jon-u dilim bo‘lgan.
Paulo Koeloning “Alkimyogar” (“The Alchemist”)i hissiyotlarni shunchalik junbushga keltirganidan, falsafani yoqtirishimni anglab yetganman. Yillar o‘tib, qayta o‘qiganimda esa mohiyatan tamoman boshqacha tuyilgan.
Filip Pulmanning “Zulmat ibtidolari” (“His Dark Materials”) trilogiyasini, aksari milleniallar singari Joan Roulingning Garri Potter haqidagi romanlarini sevib o‘qiganman — kitobning yangi qismi chiqishini intizorlik bilan kutardim.
Paulo Koeloning “Alkimyogar” (“The Alchemist”)i hissiyotlarni shunchalik junbushga keltirganidan, falsafani yoqtirishimni anglab yetganman. Yillar o‘tib, qayta o‘qiganimda esa mohiyatan tamoman boshqacha tuyilgan.
Filip Pulmanning “Zulmat ibtidolari” (“His Dark Materials”) trilogiyasini, aksari milleniallar singari Joan Roulingning Garri Potter haqidagi romanlarini sevib o‘qiganman — kitobning yangi qismi chiqishini intizorlik bilan kutardim.
O‘smirlik davrida bu kabi fantastik asarlar bilan tanishish fikrlash va tasavvur qilishni jadallashtirib, turli ssenariylarni xayolan loyihalashtirib ko‘rishga undaydi.
Talabaligimda professional va huquqshunoslikka oid adabiyotlarga qiziqish uyg‘ongan. Nikkolo Makiavellining “Hukmdor” (“The Prince”) asaridan davlat tuzilishiga oid ma’lumotlarni o‘zlashtirganman.
Fyodor Plevakoning “Sud nutqlari” (“Судебные речи”)ni o‘qiganda esa bizdagi sud jarayonlarini xayolan tasavvur qilib ko‘rganman. Lekin vaqt reallik boshqacharoq ekanini ko‘rsatdi. Artur Konan Doylning mashhur izquvar — Sherlok Holms haqidagi asari esa har bir huquqshunos talaba qayta o‘qishi kerak deb hisoblaydigan kitoblarimdan.
Shaxs sifatida shakllanishimga aynan bir kitob kuchli ta’sir qilgan, deya olmasligim mumkin. Lekin Orhan Pamukning mamlakatdagi ijtimoiy munosabatlar va bosim o‘ziga xos ravishda tasvirlangan “Ma’sumiyat muzeyi” (“Masumiyet muzesi”) asarini iz qoldirgan asarlar sirasiga qo‘shgan bo‘lardim.
Ushbu kitobda an’anaviylik va kosmopolitlik (insoniyat manfaatlarini alohida bir millat yoki davlatnikidan ustun qo‘yadigan, jahon fuqaroligiga asoslangan dunyoqarash — tahr.), zamonaviylik hamda diniy qadriyatlar qorishuvi mavjud. Men “Ma’sumiyat muzeyi”gacha zamonaviylik va an’analar orasidagi o‘zgarishlarni shunday aniq va ravon tasvirlagan muallifni uchratmagandim.
Shaxs sifatida shakllanishimga aynan bir kitob kuchli ta’sir qilgan, deya olmasligim mumkin. Lekin Orhan Pamukning mamlakatdagi ijtimoiy munosabatlar va bosim o‘ziga xos ravishda tasvirlangan “Ma’sumiyat muzeyi” (“Masumiyet muzesi”) asarini iz qoldirgan asarlar sirasiga qo‘shgan bo‘lardim.
Ushbu kitobda an’anaviylik va kosmopolitlik (insoniyat manfaatlarini alohida bir millat yoki davlatnikidan ustun qo‘yadigan, jahon fuqaroligiga asoslangan dunyoqarash — tahr.), zamonaviylik hamda diniy qadriyatlar qorishuvi mavjud. Men “Ma’sumiyat muzeyi”gacha zamonaviylik va an’analar orasidagi o‘zgarishlarni shunday aniq va ravon tasvirlagan muallifni uchratmagandim.
Foto: Dilfuza Kuralovaning shaxsiy arxividan
Mutaxassis sifatida esa rivojlanishim va islom haqidagi tushunchalarimni o‘zgartirgan kitoblar — Amartya Senning “Taraqqiyot erkinlik sifatida” (“Development as Freedom”) va Muhammad Ayubning “Siyosiy Islomning turli jihatlari” (“Many Faces of Political Islam”)ni aytishim mumkin. Ushbu kitoblarni mutolaa qilganimda, kun kelib ularda tasvirlangan holatlar bilan shaxsan to‘qnashishim mumkinligini tasavvur ham qilmaganman.
Ayni paytda Pekinda yashayman. Barqaror rivojlanish va infratuzilma loyihalari bilan shug‘ullanaman. Loyihalarning turli hamjamiyatlar va sharoitlarda qanday ishlashini anglash — ishimning muhim bir qismi. Shu bilan birga, O‘zbekistonda huquq himoyachisi sifatida ham faoliyat yuritaman va tabiiyki, siyosiy hamda ijtimoiy jarayonlar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan e’tiqod erkinligi masalalari bilan ro‘para kelaman.
Ayni paytda Pekinda yashayman. Barqaror rivojlanish va infratuzilma loyihalari bilan shug‘ullanaman. Loyihalarning turli hamjamiyatlar va sharoitlarda qanday ishlashini anglash — ishimning muhim bir qismi. Shu bilan birga, O‘zbekistonda huquq himoyachisi sifatida ham faoliyat yuritaman va tabiiyki, siyosiy hamda ijtimoiy jarayonlar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan e’tiqod erkinligi masalalari bilan ro‘para kelaman.
Kitoblar eng yaxshi esdalik
Farzand — ota-onaning ko‘zgudagi aksi. Bolalar ko‘p masalada oila a’zolaridan o‘rnak oladi. Kichkinaligimda ota-onam hecham kitob olib berishdan bosh tortmagan. Ularning katta kutubxonasi, adabiy-klassik to‘plamlari bo‘lgan.
Hozir men ham xuddi ular kabi qizimga kitoblar olib, kitobxonlikka bo‘lgan qiziqishini so‘ndirmaslikka harakat qilaman. Uning bolaligidanoq o‘z kitoblarini qo‘yadigan javoni bor. Toshkentdaligimizda oilaviy mutolaa uchun alohida soatlar belgilardik. U kitobga allaqachon mehr qo‘yib, mustaqil mutolaa qilishni odat qilgan.
Shuningdek, o‘zimning ham bolalikda orzu qilganimdek — butun boshli devorni qamraydigan shaxsiy kutubxonam bor. Yana qayerda bo‘lmayin, o‘z-o‘zidan kitob tokcham yoki javonim paydo bo‘ladi. Ayni payt Pekinda ham mo‘jazgina tokcham bor — undagi kitoblarning bir qismini, albatta, Toshkentdagi kutubxonamga olib ketaman.
Hozir men ham xuddi ular kabi qizimga kitoblar olib, kitobxonlikka bo‘lgan qiziqishini so‘ndirmaslikka harakat qilaman. Uning bolaligidanoq o‘z kitoblarini qo‘yadigan javoni bor. Toshkentdaligimizda oilaviy mutolaa uchun alohida soatlar belgilardik. U kitobga allaqachon mehr qo‘yib, mustaqil mutolaa qilishni odat qilgan.
Shuningdek, o‘zimning ham bolalikda orzu qilganimdek — butun boshli devorni qamraydigan shaxsiy kutubxonam bor. Yana qayerda bo‘lmayin, o‘z-o‘zidan kitob tokcham yoki javonim paydo bo‘ladi. Ayni payt Pekinda ham mo‘jazgina tokcham bor — undagi kitoblarning bir qismini, albatta, Toshkentdagi kutubxonamga olib ketaman.
Kitob olayotganda doim o‘zimga — bu asar kutubxonamda ancha vaqt bo‘lishini xohlaymanmi, deb savol beraman. Javobim ha bo‘lsa, sotib olaman.
Turli mamlakatlarning mahalliy mualliflari tomonidan yozilib, inglizcha yoki men biladigan boshqa bir tilga tarjima qilingan adabiyotlarini xarid qilish odatim bor.
Kolleksiyamda har-xil davlatlardan keltirilgan o‘zgacha kitoblar ancha-muncha ko‘payib qolgan. Ularning mualliflari dunyoga mashhur bo‘lmasligi mumkin, lekin muayyan bir mahalliy hudud o‘ziga xos ravishda tasvirlangan bundayin kitoblar men bo‘lgan joylarni yanada jozibador qiladi.
Kolleksiyamda har-xil davlatlardan keltirilgan o‘zgacha kitoblar ancha-muncha ko‘payib qolgan. Ularning mualliflari dunyoga mashhur bo‘lmasligi mumkin, lekin muayyan bir mahalliy hudud o‘ziga xos ravishda tasvirlangan bundayin kitoblar men bo‘lgan joylarni yanada jozibador qiladi.
“Ayollar va hokimiyat: manifest”
Meri Bird
“Ayollar va hokimiyat: manifest” (“Women & Power: A Manifesto”) kitobini 2019-yili Londonda — Buyuk Britaniya parlamenti do‘konida ko‘rib qolganman. O‘shanda O‘zbekistonda ham parlament saylovlari bo‘layotgandi va men ushbu kitobni siyosatdagi ayollarni qo‘llab-quvvatlash ramzi sifatida esdalik uchun xarid qilganman.
Meri Birdning 2017-yilda nashrdan chiqqan mazkur kitobi qisqa, biroq mazmunan o‘ta kuchli. Unda ayollar ovozi va hokimiyatga nisbatan munosabat asrlar davomida — qadimgi dunyodan zamonaviy jamiyatgacha qanday shakllangani haqida hikoya qilinadi.
Meri Birdning 2017-yilda nashrdan chiqqan mazkur kitobi qisqa, biroq mazmunan o‘ta kuchli. Unda ayollar ovozi va hokimiyatga nisbatan munosabat asrlar davomida — qadimgi dunyodan zamonaviy jamiyatgacha qanday shakllangani haqida hikoya qilinadi.
Muallif muammo “hokimiyatdagi ayollar”da emas, balki jamiyatning hokimiyatni qabul qilishi va tushunishdagi stereotip-u cheklovlari bilan bog‘liqligini ko‘rsatib beradi.
Kitob o‘quvchiga yetakchilik, ommaviylik va tenglik masalalariga boshqa nazar bilan qarashni o‘rgatadi.Tanqidiy fikrlashni rivojlantirib, siyosat va biznesdagi gender stereotiplarga e’tibor qaratishga chorlaydi.
Kitob o‘quvchiga yetakchilik, ommaviylik va tenglik masalalariga boshqa nazar bilan qarashni o‘rgatadi.Tanqidiy fikrlashni rivojlantirib, siyosat va biznesdagi gender stereotiplarga e’tibor qaratishga chorlaydi.
8-mart — shunchaki “gullar kuni” emas
Xalqaro xotin-qizlar kuni ayollarning teng huquq va munosib mehnat sharoitlari uchun olib borgan kurashi asosida, Klara Setkinning 1910-yili, Kopengagendagi sotsialistik ayollar konferensiyasida ilgari surgan tashabbusi bilan paydo bo‘lgan.
8-mart — shunchaki “gullar kuni”emas, balki ayollarning ovoz berish huquqi, teng ish haqi va xavfsiz ish sharoitlariga ega bo‘lishi, shuningdek, zo‘ravonlikka qarshi kurashuvini eslatadigan sana. Birdamlik ramzi bo‘lgan bu kun hozir odatiy tuyilgan huquqlarning atigi 100 yil oldin — norozilik va qurbonliklar evaziga qo‘lga kiritilganini xotirlatadi.
XIX asr oxiri va XX asr boshlarida sufrajistlar, ayollarning saylov huquqiga ega bo‘lishi uchun kurash harakatlarini boshlagan. 1848-yilda AQShning Seneka-Folls shahridagi ilk rasmiy yig‘ilishda teng huquq talab qilingan. Buyuk Britaniyada esa Emmelin Pankxyorst boshchiligidagi “Ayollarning ijtimoiy va siyosiy birlashmasi” (“Women's social and political union”) xotin-qizlarning huquqlari uchun faol kurashgan.
Ayollar namoyish va marshlarga chiqqan, ochlik e’lon qilgan. Ularni hibsga olishgan, majburlab ovqatlantirishgan va matbuotda sazoyi ham qilishgan. Shunga qaramay, aynan o‘sha faollardagi qat’iyat tufayli sekin-astalik bilan saylov huquqi qo‘lga kiritilgan.
Xotin-qizlarning huquqlari ta’minlanishi uchun olib borilgan harakatlarda adabiyotning ham o‘ziga yarasha o‘rni bo‘lgan. Ko‘plab ayol yozuvchilar o‘z asarlarida, rasmiy kurash boshlanishidan oldinroq, xotin-qizlar tengligi masalasini ko‘targan.
Ayollar namoyish va marshlarga chiqqan, ochlik e’lon qilgan. Ularni hibsga olishgan, majburlab ovqatlantirishgan va matbuotda sazoyi ham qilishgan. Shunga qaramay, aynan o‘sha faollardagi qat’iyat tufayli sekin-astalik bilan saylov huquqi qo‘lga kiritilgan.
Xotin-qizlarning huquqlari ta’minlanishi uchun olib borilgan harakatlarda adabiyotning ham o‘ziga yarasha o‘rni bo‘lgan. Ko‘plab ayol yozuvchilar o‘z asarlarida, rasmiy kurash boshlanishidan oldinroq, xotin-qizlar tengligi masalasini ko‘targan.
Masalan, XVIII asrda yashab, ijod qilgan Meri Uolstonkraft “Ayol huquqlarini himoya qilish” (“A Vindication of the Rights of Woman”) kitobida xotin-qizlarning ta’lim va fuqarolik huquqlariga munosibligini ilk bor tizimli ravishda qalamga olgan.
XIX asrda jamiyat ayol mualliflarni jiddiy qabul qilmagani sababli ko‘plab yozuvchilar, xususan, Amandina Avrora — Jorj Sand singari erkakcha taxallus bilan ijod qilgan. XX asrda esa Virjiniya Vulf o‘zining “Shaxsiy xona” (“A Room of One’s Own”) asarida ayollarga ijod va erkinlik uchun iqtisodiy mustaqillik hamda alohida makon zarurligini ta’kidlagan.
Natijada ayolning jamiyatdagi o‘rniga nisbatan yangicha — faqat rafiqa va ona emas, balki shaxs hamda fuqaro sifatida qarash shakllangan. Ushbu tarixiy tajriba sog‘lom jamiyat qurish, ma’lum qarashlarni shakllantirish va o‘zgartirishda kitoblar qanchalik ahamiyatga ega ekani haqida xulosa beradi.
XIX asrda jamiyat ayol mualliflarni jiddiy qabul qilmagani sababli ko‘plab yozuvchilar, xususan, Amandina Avrora — Jorj Sand singari erkakcha taxallus bilan ijod qilgan. XX asrda esa Virjiniya Vulf o‘zining “Shaxsiy xona” (“A Room of One’s Own”) asarida ayollarga ijod va erkinlik uchun iqtisodiy mustaqillik hamda alohida makon zarurligini ta’kidlagan.
Natijada ayolning jamiyatdagi o‘rniga nisbatan yangicha — faqat rafiqa va ona emas, balki shaxs hamda fuqaro sifatida qarash shakllangan. Ushbu tarixiy tajriba sog‘lom jamiyat qurish, ma’lum qarashlarni shakllantirish va o‘zgartirishda kitoblar qanchalik ahamiyatga ega ekani haqida xulosa beradi.
“Narrativlar." Ayollarga karyerada to‘sqinlik qiluvchi hikoyalar”
Mett Yohansson
Mett Yohanssonning “Narrativlar. “Ayollarga karyerada to‘sqinlik qiluvchi hikoyalar” (“Narratives. The stories that hold women back at work”) kitobi 2020-yilda nashr qilingan. Bu kitob storytelling’dan ta’sir o‘tkazish vositasi sifatida foydalanishga doir amaliy qo‘llanmadir.
Mazkur asar hikoyalarning xulosa va qarorlarga raqamlardan ko‘ra kuchliroq ta’sir ko‘rsatishini o‘zida aks ettiradi. Kitob rahbarlar, konsalting mutaxassislari va qolaversa, faqat dalillar bilan emas, balki mazmun orqali ta’sir o‘tkazishni istovchi hamma-hamma uchun ayni muddao.
Mazkur asar hikoyalarning xulosa va qarorlarga raqamlardan ko‘ra kuchliroq ta’sir ko‘rsatishini o‘zida aks ettiradi. Kitob rahbarlar, konsalting mutaxassislari va qolaversa, faqat dalillar bilan emas, balki mazmun orqali ta’sir o‘tkazishni istovchi hamma-hamma uchun ayni muddao.
2025-yilning kuzida Mett Yohansson bilan ishxonam (OIIB — Osiyo infratuzilmaviy investitsiyalar banki)dagi “ayollar kitob klubi” doirasida uchrashganman. Asardagi miflar haqida suhbatlashgach, muallifning dastxati tushirilgan kitobni olishga ham muvaffaq bo‘lganman.
Ayollar haqidagi kitoblar
Ayollar huquqlari haqidagi kitoblar reallikda nimalar sodir bo‘layotganini anglashga yordam beradi. Qanday janrda ekanidan qat’i nazar, voqea va jarayonlarga turli rakursdan nazar tashlashga chaqiradi. Jasorat va qat’iyatli bo‘lishga undaydi. Insonga u o‘z muammolari bilan yolg‘iz emasligini tushunishiga imkon va taskin beradi.
Xotin-qizlarning barchasi ayollar huquqlariga doir kitoblarni o‘qishi yoki konstitutsiyani yoddan bilishi shart emas, nazarimda. Sababi har kimning yoqtiradigan janri va o‘z yo‘li bor. Masalan, kimnidir Mey Maskning kitobi ilhomlantirsa, boshqa birovga Malala Yusafzayning hikoyasi qiziq bo‘lishi mumkin. Biz esa aynan o‘sha kitoblar orqali huquq va erkinliklarning ahamiyati haqida gapirishimiz lozim.
Xotin-qizlarning barchasi ayollar huquqlariga doir kitoblarni o‘qishi yoki konstitutsiyani yoddan bilishi shart emas, nazarimda. Sababi har kimning yoqtiradigan janri va o‘z yo‘li bor. Masalan, kimnidir Mey Maskning kitobi ilhomlantirsa, boshqa birovga Malala Yusafzayning hikoyasi qiziq bo‘lishi mumkin. Biz esa aynan o‘sha kitoblar orqali huquq va erkinliklarning ahamiyati haqida gapirishimiz lozim.
Foto: Dilfuza Kuralovaning shaxsiy arxividan
Ayollarga doir masalalarni chuqurroq anglashga yordam beradigan kitoblar haqida gap ketganda, Kerolayn Kriado Peresning “Ko‘rinmas ayollar” (“Invisible women”) asariga to‘xtalishni xohlardim.
Ushbu kitob dunyo — tibbiyotdan tortib, shaharsozlik va texnologiyalargacha asosan erkaklarga moslashtirilib loyihalashtirilishiga e’tibor qaratadi.
Asar ma’lumotlardagi gender tafovut, ya’ni ayollar haqidagi ma’lumotlarning yig‘ilmasligi yoki inkor qilinishining kundalik hayot, ayollarning xavfsizligi va sog‘lig‘iga qanday ta’sir qilishini ochib beradi.
Shu bilan birga, odatiy narsalarga munosabatni o‘zgartiradi va tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi (kitobning o‘zbek tiliga qilingan tarjimasining ilk sahifalarida Dilfuza Kuralova yozgan taqriz bilan tanishish mumkin — tahr.).
Muallif Amanda Braun o‘zining ayollar qamoqxonasidagi ish tajribasi bilan bo‘lishgan “The Prison Doctor” ham tanishib chiqishga arziydigan asarlardan. Nafaqat tibbiy vaziyatlar, balki ichki kechinmalar ham tasvirlangan ushbu kitobdan har kuni og‘riq, agressiya bilan duch kelish, va shunga qaramay, qanday qilib professionalizm hamda empatiyani saqlab qolish mumkinligini o‘rganish mumkin.
Kitob mahbuslar haqidagi mavjud stereotiplarni parchalab, jinoyatlar ortida ko‘pincha ruhiy travma va ijtimoiy muammolar turishi mumkinligini eslatadi.
Shu bilan birga, odatiy narsalarga munosabatni o‘zgartiradi va tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi (kitobning o‘zbek tiliga qilingan tarjimasining ilk sahifalarida Dilfuza Kuralova yozgan taqriz bilan tanishish mumkin — tahr.).
Muallif Amanda Braun o‘zining ayollar qamoqxonasidagi ish tajribasi bilan bo‘lishgan “The Prison Doctor” ham tanishib chiqishga arziydigan asarlardan. Nafaqat tibbiy vaziyatlar, balki ichki kechinmalar ham tasvirlangan ushbu kitobdan har kuni og‘riq, agressiya bilan duch kelish, va shunga qaramay, qanday qilib professionalizm hamda empatiyani saqlab qolish mumkinligini o‘rganish mumkin.
Kitob mahbuslar haqidagi mavjud stereotiplarni parchalab, jinoyatlar ortida ko‘pincha ruhiy travma va ijtimoiy muammolar turishi mumkinligini eslatadi.
“Isyonchi qizlar uchun tungi ertaklar”
Yelena Favilli va Francheska Kavallo
“Isyonchi qizlar uchun tungi ertaklar” (“Good Night Stories for Rebel Girls”)ni orzu qilish va jasorat haqidagi asar deyish mumkin. U dunyoning taniqli ayollari — olim, sportchi, rassom va faollar haqidagi qisqa hikoyalaridan iborat jamlanmadir.
Barcha hikoyalar mashhur ayollarning biografiyasi asosida, tungi ertak ohangida bayon qilingan. Chegaralar faqat jamiyat tasavvuridagina mavjudligini yodga soladigan ushbu kitob katta-yu-kichik, qiz-u o‘g‘il uchun ham ahamiyatli.
Ushbu kraudfanding (beg‘araz moliyalashtirish — muayyan loyihani qo‘llab-quvvatlashni xohlovchilardan odatda internet orqali mablag‘ to‘plash — tahr.) asosida yozilib, nashr etilgan kitobdagi hikoya va illyustratsiyalarning bari ayollarning ijod mahsulidir.
Kitob haqida internet orqali xabar topganman. Bizga darrov yetib kelishi dargumonligi tufayli AQShdagi sotib olish navbatiga yozilganman. Natijada, ilk adaddagi nashrni qo‘lga kiritib, qizim bilan birga mutolaa qilganmiz. Keyinchalik kitobning ikkinchi qismi ham chop etilib, turli tillarga tarjima qilingan.
Barcha hikoyalar mashhur ayollarning biografiyasi asosida, tungi ertak ohangida bayon qilingan. Chegaralar faqat jamiyat tasavvuridagina mavjudligini yodga soladigan ushbu kitob katta-yu-kichik, qiz-u o‘g‘il uchun ham ahamiyatli.
Ushbu kraudfanding (beg‘araz moliyalashtirish — muayyan loyihani qo‘llab-quvvatlashni xohlovchilardan odatda internet orqali mablag‘ to‘plash — tahr.) asosida yozilib, nashr etilgan kitobdagi hikoya va illyustratsiyalarning bari ayollarning ijod mahsulidir.
Kitob haqida internet orqali xabar topganman. Bizga darrov yetib kelishi dargumonligi tufayli AQShdagi sotib olish navbatiga yozilganman. Natijada, ilk adaddagi nashrni qo‘lga kiritib, qizim bilan birga mutolaa qilganmiz. Keyinchalik kitobning ikkinchi qismi ham chop etilib, turli tillarga tarjima qilingan.
Mutolaani turli kitob klublari, muntazam uchrashuvlar va ehtimol kitob yarmarkalari yoki festivallar orqali ommalashtirish kerak. Masalan, qizimning maktabida “kitob haftaligi” tashkil qilinadi. Unda o‘quvchilar belgilangan miqdordagi kitoblarni o‘qib, ularni maxsus daftarlariga qayd etishi kerak. Shuningdek, kitob qahramonlari obrazida kiyinib, o‘z hikoyalarini ham yozishadi. Bu kabi usullar bolalikdan kitobga mehr va qiziqish uyg‘otadi.
Mening ishxonamda esa ta’kidlaganimdek “ayollar kitob klubi” bor. Unda har oy uchun asar tanlab, keyin uni onlayn va oflayn tarzda muhokama qilamiz. Ba’zan mualliflar ham o‘z kitoblari bilan ishtirok etadi.
Kitob o‘qishni yanada ommalashtirish maqsadida 8-martda — inklyuziya va ayollar masalalari bo‘yicha kutubxona hamda tadqiqotlarga doir kichik bir loyiha boshlamoqchimiz.
Umuman olganda, kitobxonlikni targ‘ib qilish uchun turli tashabbuslarni amalga oshirish lozim, deb o‘ylayman. Chunki jamiyatlar, aholi va auditoriya har xil. Har bir tashabbusga doim talab topilishi mumkin.
Men mutolaaning yana urfga kirishiga, kitoblarning esa suhbatning muhim atributiga aylanishiga umid qilaman.
Umuman olganda, kitobxonlikni targ‘ib qilish uchun turli tashabbuslarni amalga oshirish lozim, deb o‘ylayman. Chunki jamiyatlar, aholi va auditoriya har xil. Har bir tashabbusga doim talab topilishi mumkin.
Men mutolaaning yana urfga kirishiga, kitoblarning esa suhbatning muhim atributiga aylanishiga umid qilaman.
Matn va grafik materiallarga boʻlgan barcha huquqlar Gazetaʼga tegishli.
Gazetaʼda eʼlon qilingan materiallardan foydalanish shartlari bilan
havola orqali tanishish mumkin.
Qiziqarli narsalarni bilasizmi? U haqida boshqalarga aytib bermoqchimisiz? Oʻz hikoyangizni sp@gazeta.uz elektron manziliga yuboring.
