Бухоронинг Эски шаҳар қисмида иккита бозор бор. Бири халқ тилида «Колхоз бозор» деб аталадиган Марказий деҳқон бозори бўлса, иккинчиси — «Кўклик» деҳқон бозори. Шаҳар аҳолисининг ҳисобига кўра, ёши 80 дан ошган, Туркий Жандий кўчасидаги «Кўклик» бозори арзонлиги ва ўзига хос яшил муҳити билан танилган.

Қуръон тиловати остида нон ёпадиган Жўрабек ака, рўза кунлари кўп дуо олганини йиғлаб эслаган Мадина опа, «Оқликка хиёнат қилиб бўлмайди», дея сутларини соф сотадиган, уйига 20 йилдан бери газ бормайдиган нометанлик хола ва бошқа сотувчилардан иборат бозор Рамазонни қандай кузатиб қўйди? Gazeta репортажи.

Рамазоннинг охирги куни. Халқ тилида «Зелёний бозор» деб аталадиган бу жойдан материал тайёрлашга кечикмай деган ҳадик билан 30 километрлик Вобкент туманидан эртароқ йўлга чиқдим. Савдо тонг 6:00 да бошланишини айтишганди, лекин бозорга 4:30 да етиб келибман.

Кўчалар чироқ билан ёритилган, кимса кўринмас, бозор дарвозаси ҳам берк эди. Кичик тирқишдан ичкарига мўралаганда кўзим тўрдаги ёруғ хона ва чаққонлик билан зувала қилаётган новвойга тушди. Чамаси тунда иш бошлаган ёки кеча уйига кетмаган кўринади.

Атрофга разм соламан. Дарвоза ёнидаги пешлавҳа бу ерни «Шарқ деҳқон бозори» МЧЖга қарашли «Кўклик» деҳқон бозори филиали деб таништиради. Пештоқида эса яшил ҳарфлар билан «Зелёный базар» деб ёзиб қўйилган. Мутассаддилар халқ тилида қолиб кетган эски номни ўзгартиргилари келмаган чоғи деган яхши гумонга бордим.

20 дақиқалар ўтиб, бир амаки велосипедда кўриниш берди. Қўлидаги калитнинг овози чиққанда Ҳизрни кўргандек қувондим. Дарҳол салом бериб, мақсадимни айтдим. Ўзини бозор қоровули деб таништирган бу инсон эса очиқ чеҳра билан ичкарига таклиф қилиб, савдо бошлангунча новвойхонада туришимни айтди. Новвой Жўрабек ака Муродов билан суҳбатимиз шу нуқтадан бошланиб кетди.

Кундузи давлат ишида ишлаб, туни билан нон ёпиб чиқадиган Эркиной онанинг бу ҳунарига уч ўғлидан фақат кичкинаси — Жўрабек акагина қизиқиш билдирган. Жўрабек ака новвойчиликка нега ишқи тушганини ўзи ҳам билмайди, буни эҳтимол, хамирнинг юмшоқлиги учундир деб изоҳлайди. Ҳатто бир йил аввал Россияда ҳайдовчилик қилганда ҳам нон зувалаш-у, ясашнинг кўп хумори тутганини айтади.

Жўрабек ака новвойхонасининг ёшини «Зелёний бозор» билан тенг деб билади — мактабга чиқишидан олдин ҳам бу новвойхона бўлган. Унинг ўзи бу ерни 10 йил аввал ижарага олиб турмуш ўртоғи билан юритишни бошлаган. Эр-хотин тўрт йиллик меҳнатидан тўпланган пулга бинони сотиб олади.

Саҳарлаб келадиган мижозларни куттирмаслик учун нон тайёрлашни тунда бошлаш керак. Жўрабек ака тахминан соат 1:30 — 2:00 ларда новвойхонага келади. У ишининг энг катта қийинчилиги сифатида ҳам айнан шуни кўрсатади — «Ҳамма ширин уйқуда ётганда сиз уйғониб, тандир қаршисида ҳозир бўлишингиз керак». У ҳазиллашиб, ўзини тунда фаол бўладиган кўршапалакка ҳам ўхшатиб қўяди.

Новвойимиз уч хил — гармқоқ, хонаки ва «лепёшка» нонлар тайёрлайди. Ҳаммасининг нархи бир — 5 минг сўмдан. Асосан «лепёшка» талабгир бўлсада, қолган иккиси, айниқса, гармқоқнинг содиқ мижозлари бор. Гармқоқ — тандирда узоқ вақт давомида қотириб пишириладиган, «сухари»га ўхшаш нон Бухоро шевасида айнан шундай аталади. Кексалар ёки ҳазм қилишда муаммоси бор инсонлар яхши пишган дея шуни ейди.

Хамирни махсус аппарат тайёрлаб беради. Бир халта ун, икки килограмм маргарин ёғи, сув ва хамиртурушни аппаратга солса, 20−25 дақиқада қориб беради. 4−5 соат тиниб тургач, новвой зувала қилишни бошлайди.

Зувалалар кўтарила бошлаганда Жўрабек ака нонларни ясай бошлади. «Фақат сув ва ёғнинг ичида бўлганидан новвойларнинг қўли нозиклашиб кетади», — деб кулиб қўяди у. Магнитафонда Қуръон тиловати эшитилиб турибди. «Қуръон тинглаб пишган нонлар бошқача бўлса керак-а?», дейман. Новвойнинг юзига камтарона кулгу югуради.

Шу пайт эшикдан бир аёл кириб бир зувала хамир олиб кетди. Қўшнилар эрталаб бўғирсоқ пиширгудек бўлса, кўпинча хамир қилиб ўтирмай, Жўрабек акадан сотиб оларкан.

Тандирдан бир кунда ўртача 200 та нон чиқади. Улар «Кўклик» деҳқон бозоридан ортиб қолгудек бўлса, «Колхоз бозор»даги таниш сотувчига берилади. Қўшимча буюртмалар эса кунлик миқдорга халал бермайди. Аммо кўпроқ ишлашга тўғри келади. Бир тўйда 600 та буюртма тушганда Жўрабек ака хотини билан 20 соатдан ошиқ вақт давомида дам олмасдан ҳам бозор, ҳам тўй учун нон пиширган.

Бозорга келган одам иссиқ нон олмасдан кетмайди ҳисоб. Асосий харидорлар бозор жойлашган Эски шаҳардаги Туркий Жандий маҳалласи аҳолиси. Агар нонлар ҳали тандирда бўлса, улар 15−20 дақиқалаб кутиб ўтиради.

Жўрабек ака мижозларидан «Сизнинг нонингиз яхши, юмшоққина», деган гапларни кўп эшитади. У нон ҳам, новвой ҳам кўп бугунги даврда рақобатбардош бўлиши учун сифатли ва ҳалол ишлаш керак деб ҳисоблайди.

Жўрабек ака новвойликнинг ортидан бойиб кетмаган бўлса-да, чўнтаги бирор кундирки, пулсиз қолмагани, ҳунари бор экан, эртасидан ҳам хавотир олмаслигини айтади. Битта нияти — ўғлига ҳам бу касбни ўргатиш. Эҳтимол, ўғил отанинг йўлидан кетмас, аммо онасидан мерос касбининг яшаб қолиши ва зурриётининг ҳеч бўлмаганда битта ҳунарли бўлиши Жўрабек ака учун муҳим.

Соат 5:30. Тонг ғира-шира ёришарди. Бозор аста жонланди: сутчилар, мева-чева сотувчилар ва гўшт дўконлари иш бошлади. Жўрабек ака билан суҳбатимизни шу нуқтада тугатиб, уларнинг ёнига отландим.