Сурат: Евгений Сорочин / Gazeta
Ўзимизникилар
Дастурчи Мария Шинкарёва — Санкт-Петербургдан Тошкентга кўчиб келгани, «сталинка»ни реставрация қилгани ва ўзбек тилини ўрганаётгани ҳақида
Сурат: Евгений Сорочин / Gazeta
Ўзимизникилар
Дастурчи Мария Шинкарёва — Санкт-Петербургдан Тошкентга кўчиб келгани, «сталинка»ни реставрация қилгани ва ўзбек тилини ўрганаётгани ҳақида
Мария Шинкарёва — IT соҳасида дастурий таъминотни ишлаб чиқиш бўйича раҳбар, сайёҳатчи ва эски хонадонларни реставрация қилишни яхши кўрадиган инсон. Уч йил аввал турмуш ўртоғи билан Санкт-Петербургдан Тошкентга кўчиб келган. «Ўзимизникилар» лойиҳаси доирасида у бу ерда ҳаётини қандай йўлга қўяётгани, ўзбек тилини қандай ўрганаётгани, маҳаллий маданиятни кашф этаётгани ва нима учун Тошкентни кўп қатламли шаҳар деб билиши ҳақида сўзлаб берди.
Мария Шинкарёва — IT соҳасида дастурий таъминотни ишлаб чиқиш бўйича раҳбар, сайёҳатчи ва эски хонадонларни реставрация қилишни яхши кўрадиган инсон. Уч йил аввал турмуш ўртоғи билан Санкт-Петербургдан Тошкентга кўчиб келган. «Ўзимизникилар» лойиҳаси доирасида у бу ерда ҳаётини қандай йўлга қўяётгани, ўзбек тилини қандай ўрганаётгани, маҳаллий маданиятни кашф этаётгани ва нима учун Тошкентни кўп қатламли шаҳар деб билиши ҳақида сўзлаб берди.
«Ўзимизникилар» — Gazeta ва «Янги Ўзбекистон» университетининг (New Uzbekistan University) биргаликдаги лойиҳаси. У яшаш учун Ўзбекистонни танлаган хорижликларни учратганимизда ёки улар билан танишганимизда бизда доим беихтиёр уйғонадиган қизиқишдан келиб чиқди. Таҳририят қаҳрамонлар билан бирга одамлар нима учун мамлакатимизга кўчиб келиб, шу ерда яшаб қолаётгани, уни нима учун ёқтириши, ўзбекистонликлардан нималарни ўрганиши ва қандай ўзгаришларни кутаётганини тушунишга уринади.
Болалиги, кўчиш ва кўпмаданиятлилик ҳақида
Мен асли Чимкентда — Қозоғистон жанубидаги, Тошкентдан 120 километр масофада жойлашган кичик бир шаҳарчада туғилиб ўсганман. Иқлими жиҳатидан бу икки шаҳар бир-бирига жуда ўхшаш.
Отам Узоқ Шарқда туғилган, лекин унинг бутун насл-насаби Марказий Осиё — Қирғизистоннинг Талас водийсидан бўлиб, шажараси Екатерина давригача бориб тақалади. Бобом Марказий Осиёнинг бешта тилида гаплаша олган.
Онам эса Чимкентдан. Унинг холаси рус тили ва адабиёти ўқитувчиси бўлиб, Тошкентда яшаган, поччаси эса фан номзоди бўлиб, университетда психологиядан дарс берган. Ўсмир пайтлари онамни саёҳатларда ўзлари билан бирга олиб юришган ва у Ўзбекистон пойтахтида тез-тез бўлиб турган, шунинг учун бу шаҳар унга бегона эмасди. Онам биринчи курсни ТошДУнинг (ҳозирги Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети) математика факультетида ўқиган, кейин ўқишини Чимкент технология институтига кўчирган.
Болалигимда — чегараларни кесиб ўтиш нисбатан бемалолроқ бўлган пайтларда — мен ҳам Тошкентга келиб турардим. Биз холамнинг оиласини йўқлаб келардик.
Отам Узоқ Шарқда туғилган, лекин унинг бутун насл-насаби Марказий Осиё — Қирғизистоннинг Талас водийсидан бўлиб, шажараси Екатерина давригача бориб тақалади. Бобом Марказий Осиёнинг бешта тилида гаплаша олган.
Онам эса Чимкентдан. Унинг холаси рус тили ва адабиёти ўқитувчиси бўлиб, Тошкентда яшаган, поччаси эса фан номзоди бўлиб, университетда психологиядан дарс берган. Ўсмир пайтлари онамни саёҳатларда ўзлари билан бирга олиб юришган ва у Ўзбекистон пойтахтида тез-тез бўлиб турган, шунинг учун бу шаҳар унга бегона эмасди. Онам биринчи курсни ТошДУнинг (ҳозирги Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети) математика факультетида ўқиган, кейин ўқишини Чимкент технология институтига кўчирган.
Болалигимда — чегараларни кесиб ўтиш нисбатан бемалолроқ бўлган пайтларда — мен ҳам Тошкентга келиб турардим. Биз холамнинг оиласини йўқлаб келардик.
Мактабни Қозоғистонда тамомлаганман. Синфда 11 киши ўқирдик, кўпчилигимизнинг келиб чиқишимиз аралаш миллатга мансуб эди, шу сабабли миллатлар сони ўқувчилар сонидан ҳам кўп бўлган. Синфдошларим орасида немислар, татарлар, корейслар, ўзбеклар, руслар ва поляклар бор эди. Мен учун кўпмиллатлилик табиий ҳол бўлган.
Илм-фандан IT соҳасига
17 ёшимда Чимкентдан Санкт-Петербургга кўчиб ўтдим. Д. Ф. Устинов номидаги «ВОЕНМЕХ» Болтиқ давлат техника университетига ўқишга кирдим. Бу ўқув юртини кўпинча «Петербург Бауманкаси» деб аташади (Москвадаги Н. Э. Бауман номидаги МДТУга ишора — таҳр.). Аэрокосмик факультетининг плазмагазодинамика кафедрасида беш йил таҳсил олиб, гидроаэродинамикани ўргандим.
Оддий сўзлар билан тушунтирадиган бўлсак, гидроаэродинамика — суюқлик ва газларнинг ҳаракати ҳақидаги фан. У авиация, космонавтика ва қурилишда қўлланилади. Масалан, космик ракетани учириш учун ҳаво оқими унинг корпусини қандай четлаб ўтишини ҳисоблаш керак. Кўп қаватли бино қуришда эса шамол унга қандай таъсир қилишини тушуниш муҳим. Ҳаво ёки суюқликда жойлашган ҳар қандай объект шундай ҳисоб-китобларни талаб қилади.
Ўқиш давомида Навье-Стокс тенгламаларини, суюқлик оқими ва турбулентликни тадқиқ қилдим.
Оддий сўзлар билан тушунтирадиган бўлсак, гидроаэродинамика — суюқлик ва газларнинг ҳаракати ҳақидаги фан. У авиация, космонавтика ва қурилишда қўлланилади. Масалан, космик ракетани учириш учун ҳаво оқими унинг корпусини қандай четлаб ўтишини ҳисоблаш керак. Кўп қаватли бино қуришда эса шамол унга қандай таъсир қилишини тушуниш муҳим. Ҳаво ёки суюқликда жойлашган ҳар қандай объект шундай ҳисоб-китобларни талаб қилади.
Ўқиш давомида Навье-Стокс тенгламаларини, суюқлик оқими ва турбулентликни тадқиқ қилдим.
Мария Шинкарёванинг шахсий архивидан олинган сурат.
Университетни имтиёзли диплом билан тамомладим. Диплом топшириш маросимида факультетнинг энг яхши битирувчиси сифатида Петропавловск қалъасида тўпдан ўқ уздим. Кейин мени аспирантурада кўришни исташди, бироқ илм-фан учун етарлича сабр-тоқатли ва, эҳтимол, етарлича иқтидорли эмаслигимни тушуниб етгандим. Энг асосийси — илм билан шуғулланишни ўзим истамасдим.
Олим — бу узоқ вақт ҳеч қандай натижасиз ишлай оладиган одам. Масалан, Томас Эдисон лампочкани ихтиро қилгунча бир неча минг хил усулни синаб кўрган. Бу бутунлай бошқача тафаккур тарзи. Ўқишдан сўнг мен ё илмий-тадқиқот институтига ишга кириб, махфий лойиҳаларда иштирок этиш ҳуқуқини қўлга киритишим, ё ўз йўлимдан кетишим мумкин эди. Маълум бўлишича, илмий-тадқиқот институтларига фақат Россия фуқароларини ишга олишаркан, менда эса фақатгина яшаш учун рухсатнома бор эди. Фуқароликни расмийлаштиргунимча тижорий IT соҳасига ишга кирдим — ўша пайтлар бу унчалик нуфузли соҳа ҳисобланмасди. Шу тариқа бу соҳа мени ўзига тортиб кетди.
Олим — бу узоқ вақт ҳеч қандай натижасиз ишлай оладиган одам. Масалан, Томас Эдисон лампочкани ихтиро қилгунча бир неча минг хил усулни синаб кўрган. Бу бутунлай бошқача тафаккур тарзи. Ўқишдан сўнг мен ё илмий-тадқиқот институтига ишга кириб, махфий лойиҳаларда иштирок этиш ҳуқуқини қўлга киритишим, ё ўз йўлимдан кетишим мумкин эди. Маълум бўлишича, илмий-тадқиқот институтларига фақат Россия фуқароларини ишга олишаркан, менда эса фақатгина яшаш учун рухсатнома бор эди. Фуқароликни расмийлаштиргунимча тижорий IT соҳасига ишга кирдим — ўша пайтлар бу унчалик нуфузли соҳа ҳисобланмасди. Шу тариқа бу соҳа мени ўзига тортиб кетди.
«Тил ҳар доим эшикларни очади»
Турмуш ўртоғим Александр бутун умр геймдевда — яъни видеоўйинлар яратиш соҳасида ишлаб келади. 2022 йилда у East Games компанияси офисини кенгайтираётгани сабабли Ўзбекистонга амалиётга келиш таклифини олди. Кўп ўтмай, унга лойиҳага раҳбарлик қилиш ва жамоани нолдан тузиш таклиф этилди. Бу ҳар қандай раҳбарнинг орзуси. У мендан: «У ерда бир-икки йил яшаб турамизми?» — деб сўради. Мен эса: «Муаммо йўқ», — деб жавоб бердим.
Россияда «Яндекс.Деньги», «ВКонтакте», Mail.ru, Arrival каби IT-компанияларда ва Virtus.pro киберспорт жамоасида ишлаганман. Оддий ижрочиликдан тортиб раҳбарликкача — турли лавозимларда фаолият юритганман. Айрим компаниялар халқаро бўлгани учун Сербия, Қозоғистон ва Исроилга хизмат сафарларига бориб турардим.
Ўзбекистонга кўчиб келгач, мобил ўйинлар ишлаб чиқиш соҳасида дунёдаги энг йирик компаниялардан бири бўлган Playrixʼга ишга ўтдим. У ерда фойдаланувчилар томонидан 600 миллион марта ўрнатилган иловани чиқарган релиз жамоасига раҳбарлик қилдим. Жамоа билан чинакамига тер тўкиб ишладим. Охир-оқибат жуда ҳолдан тойдим ва катта мамнуният билан компаниядан кетдим. Бир муддат ишламасликка — сайр қилиб, хаёлларимни тартибга келтиришга қарор қилдим.
Ўзбекистонга кўчиб келгач, мобил ўйинлар ишлаб чиқиш соҳасида дунёдаги энг йирик компаниялардан бири бўлган Playrixʼга ишга ўтдим. У ерда фойдаланувчилар томонидан 600 миллион марта ўрнатилган иловани чиқарган релиз жамоасига раҳбарлик қилдим. Жамоа билан чинакамига тер тўкиб ишладим. Охир-оқибат жуда ҳолдан тойдим ва катта мамнуният билан компаниядан кетдим. Бир муддат ишламасликка — сайр қилиб, хаёлларимни тартибга келтиришга қарор қилдим.
Маҳаллий ҳамжамиятда тасодифан Road24’да дастурчилик бўйича ваканцияга кўзим тушиб қолди. Ўзбек тилини билиш мажбурий талаб эди, шунинг учун аввалига номзодимни кўриб чиқишни ҳам исташмади, лекин барибир суҳбатга чақиришди. Уларнинг «Нам нужен узбекский» («Бизга ўзбек тилини биладиган одам керак»), деган қатъий гапига жавобан мен «Ўзбекча озгина биламан, ўрганяпман», деб жавоб бердим. «О! Гап йўқ!» — дейишди улар ҳайрон қолиб. Тил ҳар доим эшикларни очади.
Кўпчилик Road24 фақат жарималардан иборат деб ўйлайди. Аслида эса, биз аллақачон ҳайдовчиларга мўлжалланган бутун бошли экотизимга айланганмиз: илова 7 миллион марта ўрнатилган, ҳар ой 3 миллион ноёб фойдаланувчи — буларнинг барчасига деярли маркетинг харажатларисиз эришдик.
Мени компанияга бир ярим йил олдин ишга олишган ва бутун бошли дастурий таъминотни ишлаб чиқиш вазифасини ишониб топширишган. Шу вақт ичида биз иш жараёнларини қайта йўлга қўйдик, жамоа йиғдик. «Автосигнал»ни ишга туширдик: энди автомобил эгасига ўз рақамингизни ошкор қилмаган ҳолда қўнғироқ қилиш ёки ёзиш мумкин. Автотураргоҳларни интеграция қилдик. Суғурта харидини йўлга қўйдик, TVEFJMS учун эса барча суғурта компанияларига мос ягона протокол ишлаб чиқдик. Yordam — йўлда ёрдам кўрсатиш: эвакуатор чақириш, қатъий белгиланган нархда шина алмаштириш хизматини ишга туширдик. Шунингдек, автобозорни ҳам. Бир йирик холдинг шунга ўхшаш иловани 60 нафар ходим билан бир ярим йил давомида ишлаб чиққан эди. Бизнинг уч кишилик жамоамиз бу ишни уч ҳафтада уддалади.
Кўпчилик Road24 фақат жарималардан иборат деб ўйлайди. Аслида эса, биз аллақачон ҳайдовчиларга мўлжалланган бутун бошли экотизимга айланганмиз: илова 7 миллион марта ўрнатилган, ҳар ой 3 миллион ноёб фойдаланувчи — буларнинг барчасига деярли маркетинг харажатларисиз эришдик.
Мени компанияга бир ярим йил олдин ишга олишган ва бутун бошли дастурий таъминотни ишлаб чиқиш вазифасини ишониб топширишган. Шу вақт ичида биз иш жараёнларини қайта йўлга қўйдик, жамоа йиғдик. «Автосигнал»ни ишга туширдик: энди автомобил эгасига ўз рақамингизни ошкор қилмаган ҳолда қўнғироқ қилиш ёки ёзиш мумкин. Автотураргоҳларни интеграция қилдик. Суғурта харидини йўлга қўйдик, TVEFJMS учун эса барча суғурта компанияларига мос ягона протокол ишлаб чиқдик. Yordam — йўлда ёрдам кўрсатиш: эвакуатор чақириш, қатъий белгиланган нархда шина алмаштириш хизматини ишга туширдик. Шунингдек, автобозорни ҳам. Бир йирик холдинг шунга ўхшаш иловани 60 нафар ходим билан бир ярим йил давомида ишлаб чиққан эди. Бизнинг уч кишилик жамоамиз бу ишни уч ҳафтада уддалади.
Road24 жамоаси. Мария Шинкарёванинг шахсий архивидан олинган сурат.
Компаниямизда 20 га яқин ходим ишлайди, уларнинг аксарияти ўзбекистонликлар, бу эса онгли равишда қилинган танлов. Биз Ўзбекистон аҳолиси учун илова яратаётганимиз сабабли, жамоанинг ўзи ҳам ундан фойдаланиши муҳим. Ўзи фойдаланадиган маҳсулотни яратар экан, инсон уни деярли ҳар доим яхшироқ қилишга интилади.
Ходимларнинг аксарияти уч тилда сўзлашади, бир қисми эса фақат ўзбек тилида. Ишхонадаги муҳит яхши: анъанавий оилаларда тарбия топган йигит-қизлар ҳам, дунёвий қарашларга эга инсонлар ҳам бор. Биз бир дунёда яшаётганимизни ва ўзаро келишиб ишлашимиз кераклигини тушунамиз.
Ходимларнинг аксарияти уч тилда сўзлашади, бир қисми эса фақат ўзбек тилида. Ишхонадаги муҳит яхши: анъанавий оилаларда тарбия топган йигит-қизлар ҳам, дунёвий қарашларга эга инсонлар ҳам бор. Биз бир дунёда яшаётганимизни ва ўзаро келишиб ишлашимиз кераклигини тушунамиз.
Шунга қарамай, бош ижрочи директор (CЕО) билан анча вақт тил топиша олмаганмиз — иккимиз ҳам қизиққонмиз, ўз фикримизни ҳимоя қилишда ҳиссиётларга бериламиз. Асосий келишмовчилик иш жадвали юзасидан бўлди. У интизом ва офисга эрталаб соат тўққизда келиш муҳим, деб ҳисобларди. Мен эса асосий эътиборни беҳуда ўтказилган соатларга эмас, балки бажарилган вазифаларга қаратиш керак, деган фикрдаман. Менга «монитор қўриқчилари» керак эмас.
Охир-оқибат буни «қонунийлаштиришга» эришдик. Аслида ходимлар аввал ҳам ишга бироз кечикиб келиши мумкин эди, лекин биз бу тартибни расман мустаҳкамлаб қўйдик. Энди ҳар куни эрталаб соат 10 да стендап ўтказамиз: ҳамма онлайн йиғилишга уланиб, вазифалар ва муаммоларни мувофиқлаштириб олади, сўнгра ўзи учун қулай режимда ишини давом эттиради. Мен ходимларга максимал даражада эркинлик беришга ҳаракат қиламан, лекин натижа талаб қиламан.
Охир-оқибат буни «қонунийлаштиришга» эришдик. Аслида ходимлар аввал ҳам ишга бироз кечикиб келиши мумкин эди, лекин биз бу тартибни расман мустаҳкамлаб қўйдик. Энди ҳар куни эрталаб соат 10 да стендап ўтказамиз: ҳамма онлайн йиғилишга уланиб, вазифалар ва муаммоларни мувофиқлаштириб олади, сўнгра ўзи учун қулай режимда ишини давом эттиради. Мен ходимларга максимал даражада эркинлик беришга ҳаракат қиламан, лекин натижа талаб қиламан.
«Рақобат — ҳамиша яхши»
Сўнгги пайтларда кўплаб танишларим Ўзбекистон ҳақида саволлар билан менга ёзишяпти: бу ерда тўлов тизимлари қандай ишлайди, солиқлар қанақа, бозорга қандай кирса бўлади. Янги қонунлар, масалан, инглиз ҳуқуқи тўғрисидаги қонун қабул қилинмоқда. Буларнинг барчаси хорижий компанияларни ўзига жалб қиляпти.
Ҳозир кенг оммалашган ва юқори маош таклиф қилаётган араб мамлакатлари билан солиштирсак, мен Амирликларда ҳам, Саудия Арабистонида ҳам бўлганман. Менинг назаримда, у ерларда яшаш зерикарли. У ерга фақат ҳаётда бир марта бериладиган ноёб иш таклифи учунгина кўчиб ўтишим мумкин эди. Тошкентда эса ҳар дам олиш кунлари дўстларим билан келишиб олишимизга тўғри келади: қаерга борамиз, кимда қандай режалар бор. Муаммо бирор машғулот йўқлигида эмас, аксинча, танлов имкониятларининг ҳаддан ташқари кўплигида.
Рақобат — ҳамиша яхши. Россияга қаранг: банклар энг яхши иловани яратиш учун ўзаро курашган ва натижада бутун бир молиявий экотизим шаклланган. Ҳамма бир-бирига халақит бермай, беллашса, бу фақат фойдага ишлайди.
Рақобат — ҳамиша яхши. Россияга қаранг: банклар энг яхши иловани яратиш учун ўзаро курашган ва натижада бутун бир молиявий экотизим шаклланган. Ҳамма бир-бирига халақит бермай, беллашса, бу фақат фойдага ишлайди.
«Таъмирлаш — жон-у дилим»
Тошкентда қолишимиз аниқ бўлгач, уй масаласи билан шуғулланишга қарор қилдик. Бизда норезидентларга қийматнинг энг кам чегарасисиз уй-жой сотиб олиш имконини берадиган IT-виза бор эди. Аввалига Шимолий вокзал яқинида бир квартирани кўрдик. Кейин Нукус кўчасидаги 1939 йилда қурилган «сталинка»га кирдик — турмуш ўртоғим иккимизни ток ургандек бўлди! Бу туйғуни тушунтириш қийин, лекин бу бизнинг уйимиз эканини ўша заҳоти англагандик. Уч кундан кейин битимни расмийлаштирдик. Ўз хонадонимизга орадан ярим йил ўтиб — 2024 йил августда тўлиқ кўчиб ўтдик.
Таъмирлаш — жону дилим. Бутун умрим давомида шу иш билан шуғулланиб келаман: аввал Санкт-Петербургдаги уйимда, кейин қайнонамникида, сўнгра Чимкентда — ота-онамникида. Эски уйларни тартибга келтиришни яхши кўраман, «ўзинг яса» (DIY) ва апсайклинг (ижодий қайта ишлаш) ҳақидаги видеоларни мириқиб томоша қиламан.
Ўзингиз қайта таъмирлашни истамайдиган даражада тайёр уйни сотиб олиш деярли имконсиз. Ҳар кимнинг ўз диди бор, мен эса ҳамма нарса қандай кўринишда бўлиши кераклиги ҳақида ўз тасаввуримга эга эдим. Масалан, мен учун ошхона юзасида ҳеч нарса турмаслиги, айниқса, чўмич-капгирлар учун илгаклар бўлмаслиги муҳим; шунингдек, омборхона ва алоҳида гардероб бўлиши керак. Буларнинг барчасини нолдан бошлаш осонроқ. Бу анча арзонроқ ҳам тушади.
Ўзингиз қайта таъмирлашни истамайдиган даражада тайёр уйни сотиб олиш деярли имконсиз. Ҳар кимнинг ўз диди бор, мен эса ҳамма нарса қандай кўринишда бўлиши кераклиги ҳақида ўз тасаввуримга эга эдим. Масалан, мен учун ошхона юзасида ҳеч нарса турмаслиги, айниқса, чўмич-капгирлар учун илгаклар бўлмаслиги муҳим; шунингдек, омборхона ва алоҳида гардероб бўлиши керак. Буларнинг барчасини нолдан бошлаш осонроқ. Бу анча арзонроқ ҳам тушади.
Таъмирлашнинг энг қийин қисми эшиклар бўлди. Биз эски эшикларни реставрация қилишга қарор қилдик, лекин усталар масаласида омадимиз келмади. Улар аввалига ишга иштиёқ билан киришди-ю, кейин ишдан қочадиган, бир ишни тугатмай туриб бошқасига ўтиб кетадиган ва вақтини тўғри тақсимлай олмайдиган бўлиб қолишди. Шунда онамдан дадамни бир ҳафтага «қарзга бериб туришини» сўрадим. Дадам қурувчи, унинг қулоғига лағмон осиб бўлмайди. Дадам келганидан сўнг бир ҳафта ичида бутун хонадоннинг деворлари бўялди, иккита гардероб йиғилди, барча эшиклар ўрнатилди, кафель чоклари тўлдирилди — шундан кейингина ниҳоят кўчиб ўтдик.
“
Орадан вақт ўтиб, таниш-билиш орқали тор доирада анча танилган, қўли гул уста — Бахтиёр ака билан танишиб қолдик.
У нега эски эшикни ташлаб юборишни истамаганимни тушунди. Тилоғочдан ишланган пол тахталарини топиб, уларни елимлаб чиқди — натижада яхлитидан тўрт баравар арзонроқ столешница тайёр бўлди. Ойнамизни ҳам ўша киши реставрация қилиб берди, ҳозир эса Янгиобод бозоридан топилган нарсалардан буфет ясаяпти. Энди уни дўстларимиз билан навбатма-навбат «бўлишамиз». Баъзан бир-биримизга ёзиб турамиз: «Менга қара, Бахтиёр ака ҳалиям сенга керакми? Энди олиб кетсам бўлар?»
Таъмирлаш ишлари туфайли Telegram’да 500 кишилик ҳамжамиятимиз пайдо бўлди. Тажриба алмашамиз, нимани қаердан топиш мумкинлигини айтамиз. Тошкентда ҳамма нарса бор, фақат қаердан излашни билиш керак, холос. Таъмирдан кейин кўпинча бўёқ, кафель, фурнитуралар ортиб қолади — уларни озроқ керак бўлганларга бериб юборса бўлади. Россияда «Авито»да бу жуда оммалашган, бу ерда эса ҳали унақаси йўқ.
Пиёда сайрлар ва севимли йўналишлар
Тошкент — кўп қатламли шаҳар. Бу ерда анъанавий маҳаллалар қад ростлаган Эски шаҳар ҳам, замонавий Tashkent City ҳам бор. Файзли Нукус кўчаси, «Госпитальный» бозори, Анҳор канали бор. Шаҳар гўё ҳамма нарса аралашиб кетган катта бир қозон. Менга шу хилма-хиллик ичида бўлиш ёқади.
Ҳозирча ўзимни бу ерликдек ҳис қилмайман, лекин сайёҳ ҳам эмасман. Тўрт йил ичида анча «тошкентликлашиб» қолдим. Бир пайтлар бутун шаҳар каналлар ва ариқлар билан қопланган бўлгани унинг ўзига хослигидир. Ҳатто ҳозирги жазирамада ҳам Анҳор бўйида салқин — шундай суви ва дарахтлари бор жойлар кўпроқ бўлишини истардим.
Ҳозирча ўзимни бу ерликдек ҳис қилмайман, лекин сайёҳ ҳам эмасман. Тўрт йил ичида анча «тошкентликлашиб» қолдим. Бир пайтлар бутун шаҳар каналлар ва ариқлар билан қопланган бўлгани унинг ўзига хослигидир. Ҳатто ҳозирги жазирамада ҳам Анҳор бўйида салқин — шундай суви ва дарахтлари бор жойлар кўпроқ бўлишини истардим.
Бизникига меҳмонлар келса, уларни ўзимнинг севимли йўналишим бўйлаб сайр қилдираман. Сайрни Минг Ўрикдан бошлаймиз, сўнг Амир Темур шоҳкўчасидаги 45-уй — аҳоли бузиб юборилишидан сақлаб қолган 1927 йилга оид меъморий ёдгорлик томон йўл оламиз. Кейин Тарас Шевченко кўчаси орқали «Марварид» («Жемчуг») уйга ўтамиз. Ундан сўнг Анҳор канали бўйлаб, «Номенклатура уйлари» ёнидан ўтиб, «Наврўз» боғига борамиз. Ва, албатта, Ҳазрати Имом мажмуаси, каналлари кўп Қалқовуз маҳалласи ҳамда Чорсу бозорини зиёрат қиламиз. Баъзан сайр йўналишимиз қарийб 30 минг қадамга чўзилади ва меҳмонларим кўпинча уйга ҳолдан тойиб қайтишади.
“
Кам қаватли тарихий биноларнинг ўрнига кўп қаватли уйлар қуриш учун бузиб ташланаётганига тез-тез гувоҳ бўламан. Бу ҳолат шаҳарнинг турли туманларида юз беряпти. Ваҳоланки, худди Дархондаги каби, айнан шундай бинолар сайёҳларни ўзига тортадиган масканларга айланиши мумкин эди. Уларни бузиш эмас, асраб-авайлаш ва қайта тиклаш керак.
Сурат: Евгений Сорочин / Gazeta
Агар қиёслайдиган нимадир бўлса, Тошкентда пиёда юриш қулай. Саудия Арабистонида энг яқин пиёдалар ўтиш жойигача беш километр юришга тўғри келиши мумкин. Куала-Лумпур ва Бирлашган Араб Амирликлари ҳам пиёдалар учун мутлақо мослаштирилмаган, қолаверса, у ерларнинг иқлими иссиқ. Тошкентда эса барча севимли жойларимни бемалол айланиб чиқа оламан. Масалан, Шота Руставели кўчасини тартибга келтиришди: юрсангиз, ҳамма ёқ ям-яшил.
Тошкент автомобиллар шаҳрига айланиб боряпти, дейишади: светофорлар кам, ўтиш жойлари тартибга солинмаган. Ҳақиқатда шундай. Бундан яхшироқ қилиш мумкинми? Мумкин. Шундай қилиш керакми? Ҳа. Пойтахтда пиёдалар автомобил ҳайдовчиларидан анча кўп ва шаҳар биринчи навбатда улар учун бўлиши керак. Автомобилда юриш қиммат ва ноқулай, жамоат транспорти эса яхши бўлиши, пиёда сайр қилиш эса барчага осон бўлиши лозим. Ўзим баъзан метродан фойдаланаман. У А нуқтадан Б нуқтага олиб бориб қўяди ва шунинг ўзи кифоя.
Тошкент автомобиллар шаҳрига айланиб боряпти, дейишади: светофорлар кам, ўтиш жойлари тартибга солинмаган. Ҳақиқатда шундай. Бундан яхшироқ қилиш мумкинми? Мумкин. Шундай қилиш керакми? Ҳа. Пойтахтда пиёдалар автомобил ҳайдовчиларидан анча кўп ва шаҳар биринчи навбатда улар учун бўлиши керак. Автомобилда юриш қиммат ва ноқулай, жамоат транспорти эса яхши бўлиши, пиёда сайр қилиш эса барчага осон бўлиши лозим. Ўзим баъзан метродан фойдаланаман. У А нуқтадан Б нуқтага олиб бориб қўяди ва шунинг ўзи кифоя.
«Тошкентда одамлар орасидаги масофа қисқа»
Ўзбек тили курсларига қатнагандим, лекин у ерда кундалик ҳаётда деярли ишлатилмайдиган грамматика қоидалари ва сўзлар ўргатилиши менга ёқмади. Шунинг учун кичик бир тадқиқот ўтказишга қарор қилдим. Тилни яхши биладиган, миллати ўзбек бўлмаган бир неча кишидан улар тилни қаерда ва қандай ўрганишганини сўраб-суриштирдим. Жавоблар асосан учта ҳолатга бориб тақалди: армияда, коллежнинг миллий гуруҳида ўқиш ёки маҳаллада яшаш орқали. Мен эса буларнинг ичидан жонли мулоқот ўзимга кўпроқ мос келади, деган фикрга келдим.
Threads’да бирга сайр қилиш ва тил амалиёти учун ўзбек тилида сўзлашадиган дугона қидираётганимни ёздим. Мингга яқин хабар келди! Умида билан танишдим: унинг сочлари ёрқин малла рангда, ўзи жуда ўқимишли, элчихонада ишлайди, ўзбек адабиёти ва маданиятини яхши билади, ўзбек тилидаги реалити-шоуда қатнашади. Биринчи учрашувдан сўнг қўлимда деярли бутун бошли адабиётлар рўйхати пайдо бўлди.
“
Тошкентда одамлар орасидаги масофа жуда қисқа эканини пайқадим. Санкт-Петербургда одамлар шимолликларга хос, кокос каби ёпиқ бўлади: сирти қаттиқ, ичи юмшоқ. Бу ерда эса ҳеч қандай «зирҳ»ни ёриб ўтиш шарт эмас. Бирор кишини бир-икки марта кўрсангиз бас, уни сайрга ёки меҳмонга таклиф қилса бўлади. Бу менга жуда ёқади.
Сурат: Мария Шинкарёва / Threads.
Тил билиш одамларнинг сизга бўлган муносабатини ўзгартиради. Меҳмондўстлик даражаси ошиб кетади, дейолмайман-у, лекин шунчаки ёқимли. Бозорда ўзбекча гапирсам, менга катта ҳурмат билан муносабатда бўлишади ва бажонидил ёрдам беришади.
Ҳозир тилни йўл-йўлакай ўрганяпман — кунига бир-иккита сўз. Ҳамкасбларим мамнуният билан ёрдам беришади, урф-одатлар ҳақида ҳам сўзлаб беришади. Бундан ташқари, ижтимоий тармоқларда ўзбек тилидаги видеоларни томоша қила бошладим. Ҳатто маҳаллий фильмларни кўришга ҳам уриниб кўрдим. Биринчи фильмни 2009 йили Петербургда кўргандим — «Супер келинчак». Ўзбек маданиятини тушунишни истаганларга шу фильмни доим тавсия қиламан. Яна «Фотима ва Зуҳра», «Ташландиқ» ва Тошкент ҳақидаги эски совет фильмлари эсимда.
Адабиётлардан Дина Рубинанинг «Кўчанинг қуёшли томонида» («На солнечной стороне улицы») қиссасини ва у асосида қамалдаги Ленинграддан Тошкентга эвакуация қилинган одамлар ҳақида суратга олинган сериални ёқтираман. Воқеалар Амир Темур кўчасида содир бўлади. Уларни Шимолий вокзалга олиб келишган, улар шу кўча бўйлаб юриб, бошпана излашган. Китобни ўқиб, сериални кўрганимда ҳали Петербургда эдим ва қачондир айнан шу ерда яшашимни хаёлимга ҳам келтирмагандим. Ғаройиб тасодиф. Яна Абдулла Қодирийнинг «Ўткан кунлар» романи ҳам бор. Ундаги воқеалар Минг ўрикда бошланади — менинг меҳмонлар учун севимли йўналишим ҳам айнан шу ердан бошланади.
Ҳозир тилни йўл-йўлакай ўрганяпман — кунига бир-иккита сўз. Ҳамкасбларим мамнуният билан ёрдам беришади, урф-одатлар ҳақида ҳам сўзлаб беришади. Бундан ташқари, ижтимоий тармоқларда ўзбек тилидаги видеоларни томоша қила бошладим. Ҳатто маҳаллий фильмларни кўришга ҳам уриниб кўрдим. Биринчи фильмни 2009 йили Петербургда кўргандим — «Супер келинчак». Ўзбек маданиятини тушунишни истаганларга шу фильмни доим тавсия қиламан. Яна «Фотима ва Зуҳра», «Ташландиқ» ва Тошкент ҳақидаги эски совет фильмлари эсимда.
Адабиётлардан Дина Рубинанинг «Кўчанинг қуёшли томонида» («На солнечной стороне улицы») қиссасини ва у асосида қамалдаги Ленинграддан Тошкентга эвакуация қилинган одамлар ҳақида суратга олинган сериални ёқтираман. Воқеалар Амир Темур кўчасида содир бўлади. Уларни Шимолий вокзалга олиб келишган, улар шу кўча бўйлаб юриб, бошпана излашган. Китобни ўқиб, сериални кўрганимда ҳали Петербургда эдим ва қачондир айнан шу ерда яшашимни хаёлимга ҳам келтирмагандим. Ғаройиб тасодиф. Яна Абдулла Қодирийнинг «Ўткан кунлар» романи ҳам бор. Ундаги воқеалар Минг ўрикда бошланади — менинг меҳмонлар учун севимли йўналишим ҳам айнан шу ердан бошланади.
Севимли таомлар ва миллий ошхона
Кўчиб ўтганимдан кейин овқат борасида ҳеч қандай сюрпризлар бўлмаса керак, деб ўйлагандим — лекин адашган эканман. Шивит ош, манпар, мастава — илгари кўрмаган таомларим. Қозоғистонда сумалак унчалик оммалашмаган. Нишолда ҳам йўқ. Қозоғистон билан чегарадан ўтсангиз, йўл ёқасида қимиз ва шубат сотишаётганини кўрасиз. Ўзбекистонда қимиз анча кам, лекин менга бу ердаги айрон тайёрлаш усули ёқади: сузмани олиб, сув билан аралаштиришади, кейин муз, райҳон, олма ва бодринг қўшишади. Мен ўзимизникиларга ҳам уни айнан шундай тайёрлашни ўргатиб қўйганман.
Болалигимдан пишир-куйдирни яхши кўраман. Чимкентда мени доим рўйхат тутқазиб бозорга жўнатишарди ва у ерда албатта корейс расталарига кириб, сабзили салат ва фунчоза харид қилардим. Бу ерда ҳам буларнинг ҳаммаси бор. Уйда су-вид усулида гўшт пишираман, Таиланднинг том кха пастаси билан шўрвалар тайёрлайман. Ошхона — уйимдаги энг севимли жойларимдан бири.
Болалигимдан пишир-куйдирни яхши кўраман. Чимкентда мени доим рўйхат тутқазиб бозорга жўнатишарди ва у ерда албатта корейс расталарига кириб, сабзили салат ва фунчоза харид қилардим. Бу ерда ҳам буларнинг ҳаммаси бор. Уйда су-вид усулида гўшт пишираман, Таиланднинг том кха пастаси билан шўрвалар тайёрлайман. Ошхона — уйимдаги энг севимли жойларимдан бири.
Мария Шинкарёванинг шахсий архивидан олинган сурат.
Харидни турли жойлардан оз-оздан қиламан. «Корзинка»дан соя сути ва тофу, хитой дўкончаларидан фучжу номли соя қушқўнмасини, «Госпитальный»дан эса эдамаме ловиясини оламан. Мен пескетарианман — гўшт емайман, унинг таъми, ҳиди ва текстураси менга ёқмайди. Онам олти ёшимча мени шифокорларга олиб юрган, охири унга: «Болани ўз ҳолига қўйинг, нима егиси келса, шуни есин», дейишган.
Миллий таомлари асосан гўштга асосланган мамлакатда ўзбек тилида энг кўп ишлатадиган иборам «Гўштсиз борми?» бўлди. Аслида бу умуман муаммо эмас — оқсил борасида ҳаммаси жойида.
Миллий таомлари асосан гўштга асосланган мамлакатда ўзбек тилида энг кўп ишлатадиган иборам «Гўштсиз борми?» бўлди. Аслида бу умуман муаммо эмас — оқсил борасида ҳаммаси жойида.
Севимли таомим — манти. Ўзим учун картошкали, қолганлар учун эса тўртбурчак қилиб тўғралган гўштли манти тайёрлайман. Бу анъана бизда Петербургда яшаган вақтларимиздан қолган — онам мени турмушга узатаётганида Қозоғистондан мантиқозон ва қозон олиб келиб берганди.
Меҳмонга келган ота-онамни ҳайрон қолдиришга ҳаракат қиламан: уларни молекуляр ошхона ресторанларига, урф бўлган суши-барларга олиб бораман. Дадам ҳар сафар мақтайдилар-у, лекин доим «Бизнинг ошхонамиз барибир энг зўри», деб қўшиб қўядилар.
Меҳмонга келган ота-онамни ҳайрон қолдиришга ҳаракат қиламан: уларни молекуляр ошхона ресторанларига, урф бўлган суши-барларга олиб бораман. Дадам ҳар сафар мақтайдилар-у, лекин доим «Бизнинг ошхонамиз барибир энг зўри», деб қўшиб қўядилар.
Мария Шинкарёванинг шахсий архивидан олинган сурат.
Жойлардан «миллийка»ларни — миллий таомлар пишириладиган оддий ошхоналарни яхши кўраман. Булар: «Анжир», Шота Руставели кўчасидаги қуртобахона, «Бухоро Премиум», Шевченко кўчасидаги «Афсона». Яна тасодифан Анҳор бўйида, Олимпия шон-шуҳрати музейи яқинидан бир жой топиб олдим — чакалакзорлар орасига кирсангиз, сув бўйидаги эски Al-Aziz кабобхонасидан чиқасиз.
“
Мамлакатда ҳар бир ҳудуднинг ўзига хос ошхонаси бор — буни ривожлантириш ва кўрсатиш керак. Масалан, Хивада шивит оши ва Хоразм нонини пишириш бўйича маҳорат дарсига борганмиз, Бухорода эса райҳон ва жигар қўшилган кўк палов тайёрлашни ўрганганмиз. Тошкентда бундай машғулотлар етишмайди.
«Ҳар бир жой ўз изини қолдирган»
Туризмни эмиграция билан адаштирманг, дейишади. Бу ерда менга нимададир қийинчилик бўлди, деб айта олмайман. Бунгача турмуш ўртоғим билан кўп саёҳат қилганмиз, тезда мослашиб кетганмиз ва Тошкентда қулай ҳаёт кечириш учун ҳамма нарса бор, деб ҳисоблаймиз — ҳаттоки, Петербургдаги биз ёқтирган клиниканинг раҳбари бу ерда маҳаллий шифокор билан қўшма клиника очган.
Турмуш ўртоғим бу ердан Warhammer стол ўйини ҳамжамиятини топди. Улар биргаликда фигураларни бўяш кунларини уюштиришади, Қозоғистонга мусобақаларга бориб туришади. Мен эса Threads’даги фалсафий клубга қўшилдим. У ерда фалсафий таълимотлар ва назарияларни муҳокама қиламиз — баъзан олти соатлаб.
Турмуш ўртоғим бу ердан Warhammer стол ўйини ҳамжамиятини топди. Улар биргаликда фигураларни бўяш кунларини уюштиришади, Қозоғистонга мусобақаларга бориб туришади. Мен эса Threads’даги фалсафий клубга қўшилдим. У ерда фалсафий таълимотлар ва назарияларни муҳокама қиламиз — баъзан олти соатлаб.
“
Ўн йилдан кейин қаерда бўлишимни ким билади дейсиз. Лекин ҳозир шу ерда эканман, маҳаллий жамоалар билан бирга IT’ни ривожлантириш, DIY ҳамжамиятини ёйиш, ўзбек тилини ўрганиш ва маҳаллий маданиятни ўзлаштиришни истайман.
«Қаерда туғилсанг, ўша ерда кераксан» деган ибора менга ҳеч қачон яқин бўлмаган. Мен 58 та мамлакатда бўлганман, Қозоғистон, Россияда яшаганман, ҳатто COVID пайтида Уммонда бир ой қолиб кетганман. Ҳар бир жой ўз изини қолдирган, дунёқарашимга таъсир қилган. Назаримда, бу — инсон ҳаётида юз бериши мумкин бўлган энг қизиқарли ҳолат.
Блиц
— Биринчи ўрганган ўзбекча сўзингиз?
— Қозоқ тилини билганим учун Ўзбекистонга келганимда асосий сўзларни билардим: «Ассалому алайкум», «Яхшимисиз?», «Чарчамаяпсизми?», «Тузукмисиз?», «Майли», «Хўп бўлади».
— Тошкентдаги севимли фаслингиз?
— Баҳорни ёқтираман, баҳорда Изабелла қулупнайи ва тут мавсуми бошланади. Бу даврда бирорта ҳам резаворли дарахтнинг ёнидан бепарво ўтиб кетмайман. Куз ҳам зўр, бу ерда у узоқ давом этади ва илиқ. Қишни эса тоғларда чанғи ва сноуборд учиш имконияти борлиги учун яхши кўраман.
— Ҳали ҳам кўника олмаган ўзбек таомингиз?
— Тухум барак. Уни тўйга таклиф қилишганида Хоразмда, кейин яна бир марта Тошкентда еб кўрганман. Шивит ош ёқди-ю, лекин тухум барак ёқмади.
— Тошкент (Ўзбекистон) сизни қандай ўзгартирди?
— Бу ерда нотаниш одамга: «Ўхшаш томонларимиз кўп экан. Келинг, бирга қаҳва ичамиз?» — деб ёзиб, учрашиб кетиш осон. Экскурсия ёки барда танишиб, мулоқотни давом эттириш ҳам оддий ҳол.
Дўстларимиз билан ҳатто ўз анъанамиз пайдо бўлди — ҳар жума «гап»га йиғиламиз. Яхши маънодаги таниш-билиш ҳам одатга айланди: ҳар қандай вазиятда аввало ким билан маслаҳатлашсам экан ёки ким ёрдам бера оларкин, деб ўйлайдиган бўлдим.
— Қозоқ тилини билганим учун Ўзбекистонга келганимда асосий сўзларни билардим: «Ассалому алайкум», «Яхшимисиз?», «Чарчамаяпсизми?», «Тузукмисиз?», «Майли», «Хўп бўлади».
— Тошкентдаги севимли фаслингиз?
— Баҳорни ёқтираман, баҳорда Изабелла қулупнайи ва тут мавсуми бошланади. Бу даврда бирорта ҳам резаворли дарахтнинг ёнидан бепарво ўтиб кетмайман. Куз ҳам зўр, бу ерда у узоқ давом этади ва илиқ. Қишни эса тоғларда чанғи ва сноуборд учиш имконияти борлиги учун яхши кўраман.
— Ҳали ҳам кўника олмаган ўзбек таомингиз?
— Тухум барак. Уни тўйга таклиф қилишганида Хоразмда, кейин яна бир марта Тошкентда еб кўрганман. Шивит ош ёқди-ю, лекин тухум барак ёқмади.
— Тошкент (Ўзбекистон) сизни қандай ўзгартирди?
— Бу ерда нотаниш одамга: «Ўхшаш томонларимиз кўп экан. Келинг, бирга қаҳва ичамиз?» — деб ёзиб, учрашиб кетиш осон. Экскурсия ёки барда танишиб, мулоқотни давом эттириш ҳам оддий ҳол.
Дўстларимиз билан ҳатто ўз анъанамиз пайдо бўлди — ҳар жума «гап»га йиғиламиз. Яхши маънодаги таниш-билиш ҳам одатга айланди: ҳар қандай вазиятда аввало ким билан маслаҳатлашсам экан ёки ким ёрдам бера оларкин, деб ўйлайдиган бўлдим.
Матн муаллифи: Зилола Тоирова.
Муҳаррир: Виктория Абдураҳимова.
Суратлар муаллифи: Евгений Сорочин.
Материалда Мария Шинкарёванинг шахсий архивидан олинган суратлардан фойдаланилган.
Матн ва барча график материалларга бўлган ҳуқуқлар Gazetaʼга тегишли. Gazetaʼда эълон қилинган материаллардан фойдаланиш шартлари билан
қуйидаги ҳаволада танишишингиз мумкин.
Қизиқарли нарсаларни биласизми? У ҳақида бошқаларга айтиб бермоқчимисиз? Ўз ҳикоянгизни sp@gazeta.uz электрон манзилига юборинг.
